Zurück zur Grafik

Αρυθμιστες χρηματηστηριακες αγορες

Ενας ουσιαστικος κινητηριος παραγοντας της τωρινης κρισης ειναι η απορυθμιοποιηση η αν θελουμε η απελευθερωση των χρηματοοικονομικων αγορων.Κατω απο αυτο τον ορο εννοειται η σταδιακη μειωση νομικων ρυθμισεων στις παγκοσμιες αγορες,κυριως στις ΗΠΑ και ευρωπη . Αυτη η εξελιξη οδηγησε σε μια αναμενομενη διευρυνση του χωρου για συναλλαγες μεταξυ των συμμετεχοντων στην αγορα οπως,τραπεζες,Ασφαλειες,επενδυακοι οργανισμοι κ.λ.π προκαλοντας θεμελιακες αλλαγες στον τροπο λειτουργιας του οικονομικου μας συστηματος.

Μια πολυ επικινδυνη εξελιξη

Στάθηκαν έως τις αρχές της δεκαετίας του 1980 πραγματικα οικονομικα έργα και επιχειρηματικές ιδέες στο επίκεντρο της οικονομικής δραστηριότητας, συνεχιστικε σε μια συνεχώς αυξανόμενη κυριαρχία οικονομικων κινητρων και σκοπιμοτητων. Οι κλασσικες επενδύσεις σε εταιρείες που παράγουν υπηρεσίες ή αγαθά και πωλούν στην αγορά, περασε, προς όφελος των σύγχρονων επενδύσεων σε χρηματοοικονομικά προϊόντα ,τα οποια υποσχονταν απόδοση από επιδέξια αξιοποίηση μεταβολων των τιμών διεθνώς εμπορεύσιμων περιουσιακών στοιχείων (μετοχές, ομόλογα, εμπορεύματα, παράγωγα κ.λπ.),σε δευτερη μοιρα. Αυτή η διαδικασία της αλλαγής σχετίζεται αποφασιστικα, με την απορρύθμιση των χρηματοπιστωτικών αγορών. Η βασική οικονομική λειτουργία του χρηματοπιστωτικού τομέα είναι η μετατροπή των βραχυπρόθεσμων καταθέσεων σε μακροπρόθεσμα δάνεια για τη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων Ο δημοσιονομικός κανονισμός είχε ως στόχο να δεσμεύσει τον κλάδο των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών σε αυτή τη λειτουργία. Με την παραληψη και κατάργηση των νομικών απαιτήσεων,απεκτησε ο χρηματοπιστωτικος τομέας νέα περιθώρια ελιγμών – που προώθησαν την νοοτροπία καζίνο στις χρηματοπιστωτικές αγορές και που την ίδια παραμεληθηκε η βασική λειτουργία της μακροπρόθεσμης χρηματοδότησης των επιχειρήσεων. (Boyer 2000, van Treeck 2009, Schulmeister 2010).

Παραδείγματα της απελευθέρωσης του χρηματοπιστωτικού τομέα μπορουν να βρεθουν σε πολλους τομεις και πλαισια. Συμπεριλαμβανονται εδω η χαλαρωση στις απαιτήσεις για τραπεζικές συναλλαγές (στις Ηνωμένες Πολιτείες συγκεκριμένα, η κατάργηση του νόμου Glass-Steagall, η οποία προέβλεπε τον αυστηρό διαχωρισμό των εμπορικών και επενδυτικών τραπεζών και έτσι προσπάθησαν να διαχωρισουν την βασική λειτουργία του τραπεζικού τομέα της νοοτροπίας καζίνο των ελεύθερων χρηματοπιστωτικών αγορών,) η (παγκόσμια) διάλυση ή η καταστρατήγηση των προστατευτικών διατάξεων στον τομέα των δανείων (όπως ειδικά χρηματοοικονομική καινοτομία), η κατάργηση των ελέγχων στην κίνηση κεφαλαίων και επιτρέποντας την ελεύθερη διεθνή κυκλοφορία των κεφαλαίων. Επισης η απελευθέρωση του διεθνούς νομισματικού συστήματος μέσω της κατάργησης των σταθερών συναλλαγματικών ισοτιμιών στις αρχές της δεκαετίας του 1970 μπορεί να συνυπολογιστεί για το σκοπό αυτό. Αυτη η ελαστικοτητα οδήγησε σε οφέλη για τα περιουσιακά στοιχεία και το κεφάλαιο - λογω αύξησης των δυνατοτήτων, υπαρχοντα περιουσιακα στοιχεία να κινηθουν προς φορολογικούς παραδείσους (η περιοχή της λεγόμενης Offshore οικονομίας ) (Hein und van Treeck, 2008).

Νεες Συνθηκες

Με αυτή τη νέα προοπτική άλλαξαν επίσης η επικρατούσα επιχειρηματική και οικονομική άποψη: Εθεωρητο παλαιότερα ,οτι οι μισθοί πρέπει να αυξανονται μαζί με την παραγωγικότητα προκειμένου οι εργαζομενοι, τα προϊόντα που παράγουν οι ιδιοι να μπορουν και αγοραζουν οι ιδιοι,πλησιαζε η μεγιστοποίηση των κερδών της εταιρείας, με στόχο να είναι αρκετά ελκυστική για τις ξένες επενδύσεις, όλο και περισσότερο σε προσκήνιο. Η οικονομια προσανατολιζεται κυριως στα ενδιαφεροντα των μετοχων και αλλων μετοχων.Η «θετική ανάτροφοδοτηση της μαζικής παραγωγής, μαζικου εισοδηματος και μαζικής κατανάλωσης" „ (Busch und Land 2009),διεκοπη και οι προταιρεοτητες αντιστραφηκαν: Πολιτικη κρατικης προνοιας ή δίκαιη αμοιβή εμφανίζονται στον αγώνα για διεθνείς ευέλικτες επενδυσεις περισσότερο σαν εμπόδιο, ενώ η περαιτέρω μείωση των εμποδίων στις οικονομικές συναλλαγές και η ευελιξία των συμβάσεων εργασίας θεωρούνται επιλέξιμα εργαλεια. Σε αντίθεση με τις επενδύσεις στην πραγματικη οικονομία που δημιουργούν προστιθέμενη αξία και έτσι δυνητικά αυξανουν την ευημερία μας, ειναι οι επενδύσεις στον χρηματοπιστωτικό τομέα ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος που δεν θα οδηγήσει σε αύξηση της ευημεριας, αλλα απλώς αναδιανέμει την υπάρχοντα ευημερια μεταξύ των συμμετεχόντων , φερνοντας τους συμμετεχοντες να στοίχηματιζουν ο ένας εναντίον του άλλου για τη μελλοντική εξέλιξη των τιμών.

Τεραστια Αναπτυξη

Η ανάλυση των μηχανισμών προστασίας στον τομέα του δανεισμού οδήγησε σε συστηματική αύξηση των ρισκων που επιβαρύνουν τον χρηματοπιστωτικό τομέα. Σε αυτη την περιπτωση, ο όγκος του τομέα αυξήθηκε δραματικά. Αυτό εκδηλώνεται στην κυκλοφορια των χρηματικων ποσων που έχουν υπερτετραπλασιαστει στα τελευταία 20 χρόνια (Stockhammer 2008? Βλέπε επίσης το σημείο κερδοσκοπία).

Παρά το γεγονός ότι η κρίση έχει οδηγήσει κορυφαίους ελίτ της πολιτικής να κατανοησουν την ανάγκη για μεγαλύτερη ρύθμιση των δραστηριοτήτων των χρηματοπιστωτικών αγορών, αλλά και λόγω της απαιτούμενης διεθνούς προσπάθειας συντονισμού και της μεγάλης πολιτικής επιρροής του χρηματοπιστωτικού τομέα, εξακολουθεί να εκκρεμεί η θεμελιώδης αναδιάταξη του χρηματοπιστωτικού συστήματος και των σχετικών τομέων των επιχειρήσεων.

Πηγες

Boyer, R. (2000): Is a finance-led growth regime a viable alternative to fordism – a preliminary analysis. Economy and Society, 29(1): 111-145.

Busch, U. und Land, R. (2012): Teilhabekapitalismus, Fordistische Wirtschaftsentwicklung und Umbruch in Deutschland 1950 bis 2009. In: Forschungsverbund Sozioökonomische Berichterstattung (Hrsg.): Berichterstattung zur sozioökonomischen Entwicklung in Deutschland. Teilhabe im Umbruch. Zweiter Bericht, Kapitel 4, Wiesbaden. S.111-151.

Hein, E. und van Treeck, T. (2008): Finanzmarktorientierung. Ein Investitions- und Wachstumshemmnis?, IMK-Report 26/2008, Düsseldorf.

Schulmeister, S. (2010): Mitten in der großen Krise: Ein New Deal für Europa, Wien.

Stockhammer, E. (2008): Some Stylized Facts on the Finance-dominated Accumulation Regime, Competition & Change, Vol. 12. S.189-207.

van Treeck, T. (2009): The political economy debate of ‘financialization’ – a macroeconomic perspective. Review of International Political Economy, 16(5). S.907-944.

Ελευθερες κεφαλαιοαγορες

Διεθνής κινητικότητα του κεφαλαίου σημαινει, ότι τα χρήματα μπορούν να μετακινηθουν χωρίς περιορισμούς πέρα από τα σύνορα μιας χώρας στην άλλη. Αυτό σημαίνει ότι τα περιουσιακά στοιχεία μπορούν πάντα να επενδυθούν όπου αναμενονται χαμηλότεροι φόροι ή υψηλότερες αποδόσεις. Η κινητικότητα του κεφαλαίου προωθείται κυρίως από την κατάργηση των διεθνών ελέγχων κεφαλαίου.Αυτοι είχαν αρχικά συσταθεί με σκοπό τον περιορισμό της κινητικότητας του κεφαλαίου και των περιουσιακών στοιχείων, προκειμένου να αποφευχθεί η αποσταθεροποίηση της οικονομίας.Αυτά τα εμπόδια στην κινηση κεφαλαίων ήταν στην Ευρώπη, από το τέλος της δεκαετίας του '70 και τις αρχές της δεκαετίας του '90 σε μεγάλο βαθμό εξαφανισμενα (Vernengo και Perez-Caldentey 2012). Σήμερα, η ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων αποτελεί μία από τις τέσσερις θεμελιώδεις ελευθερίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Παγκοσμιος ανταγωνισμος

Η παγκοσμιοποίηση του χρηματοπιστωτικού συστήματος φέρνει εναν ανταγωνισμο μεταξύ των χρηματοπιστωτικών κέντρων και συγχρονως το κίνητρο για να επωφεληθούν τα ιδια από διάφορους κανονισμους. Στο επικεντρο δραστηριοτητων βρισκονται οι επενδύσεις σε χρηματοοικονομικά προϊόντα, τα οποία μετακινουνται εύκολα και γρήγορα,διοτι ακίνητη ιδιοκτησία όπως πολυκατοικίες, σπίτια ή επιχειρήσεις δεν είναι εύκολο να μετακινηθούν από το σημείο Α στο Β(Schulmeister 2009).

Σημαντικές συνέπειες της ελευθέρωσης της κινησης κεφαλαίων ειναι από τη μία , η απλοποίηση των κερδοσκοπικών συναλλαγών και η με αυτη συνδεδεμενη τάση επενδυσης κεφαλαιων σε χρηματοπιστωτικά προϊόντα, αντι να δημιουργήσουν επενδύσεις στην πραγματική οικονομία και από την άλλη, η εμφάνιση της Offshore οικονομίας, η οποία δίνει τη δυνατότητα σε πλούσιους ιδιώτες ή εταιρείες, να προστατευουν τα κεφάλαιά τους απο φορολογικες βλεψεις με το να ξεφευγουν στους λεγόμενους «φορολογικούς παραδείσους».

Πηγες

Schulmeister, S. (2009): Eine generelle Finanztransaktionssteuer: Konzept, Begründung, Auswirkungen, WIFO Working Papers, 352/2009, Wien.

Vernengo, M. und Pérez-Caldentey, E. (2012): The euro imbalances and financial deregulation, Real world economics review Nr 59. S.83-104.

Χρηματοοικονομικες καινοτομιες

Στο πλαίσιο της απορρύθμισης των χρηματοπιστωτικών αγορώνΣτο πλαίσιο της απορρύθμισης των χρηματοπιστωτικών αγορών,δημιουργηθηκε μια μαζική επέκταση του πεδίου δράσης του χρηματοπιστωτικού τομέα Την ίδια στιγμή φροντισε η ελευθέρωση της κινησης κεφαλαίων, για μια μεγάλη εισοδο κεφαλαίων, η οποία ενισχύθηκε από θεσμικούς παράγοντες, όπως π.χ ιδιωτικά προγράμματα συνταξιοδότησης Για να υπαρξει ωφελος από αυτές τις νέες δυνατότητες αναπτυχθηκαν νεες , συχνά αδιαφανείς κατηγορίες προϊόντων και κερδοσκοπικες στρατηγικές για τις δραστηριότητες στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Αυτό συνέβη κυρίως με στόχο την (φαινομενική) ελαχιστοποίηση του ρισκου - τα νέα προϊόντα θεωρήθηκαν επικερδη και ταυτόχρονα σχεδόν μηδενικού ρισκου και ετσι πωληθηκαν, στους πελάτες. Βασικά, έτσι μόνο το ρισκο καλυφθηκε και ενισχυσε έτσι την ένταση της κερδοσκοπίας. Θεωρήθηκε οτι από το μοιρασμα και την ασφάλιση του ρισκου (CDS) ηταν δυνατη η δημιουργία ασφαλών κερδών. Ωστόσο,με αυτο τον τροπο,δημιουργηθηκε νέο, άνισα μεγαλύτερο συστημικό ρισκο, το οποίο όλες τις προηγούμενες προσπάθειες για την ασφάλιση των CDS ρισκων και άλλων μέσων κατεστρεψε.

Αυξημενο Ρισκο

Στην ειδικευμενη ορολογια γινεται λογος για μια "υπερβολική αυτοπεποίθηση»(„overconfidence“, vgl. Malmendier et al., 2011),που οδηγει στην „ψευδαισθηση του ελεγχου“,„illusion of control“, Friedman und Friedman 2009) ,μειώνει την αντίληψη του κινδύνου και έτσι η τάση για εντατικη κερδοσκοπια και υψηλότερο ρισκο ενισχυεται περαιτέρω. Αυτή η μειωμένη ευαισθησία για τους κινδύνους που συνδέονται με την πιστωτική συναλλαγών οδήγησε επίσης στα λεγόμενα "δάνεια NINJA" Η σύντμηση NINJA (χωρίς εισόδημα, χωρίς δουλειά, χωρίς Asset) σημαινει ότι οι οφειλέτες δεν έχουν ούτε περιουσιακά στοιχεία ούτε καν εισόδημα. Έτσι, αυτά τα δάνεια θεωρήθηκαν ηδη κατα την εκδοση τους,ως μη-εξυπηρετουμενα δανεια . (Stockhammer 2008).

Κυριο χαρακτηριστικο σε αυτη την εξελιξη ειναι οτι αλλαξε ο ρολος των τραπεζων. Mακρια απο τη συνηθισμένη δουλεια, όπου η τράπεζα συγκεντρώνει καταθέσεις, αυτό το παραχωρει ως δάνεια και έτσι κερδίζει τα επιτόκια και τα τέλη, αλλα προς πιο χαλαρο δανεισμο και τη μεταπώληση και ασφαλεια δανειων που εχουν ηδη χορηγηθει. Για αυτο το λογο δημιουργηθηκαν ιδια κεφαλαια και επιχειρησεις,οι λεγομενες σκιωδης τραπεζες, για να παρακαμπτουν τα ισχιοντα ρυθμιστικα μετρα.

Εκρηκτικη εξελιξη Παραγωγων

Ένα βασικό εργαλείο της κερδοσκοπίας είναι χρηματοπιστωτικές συμβάσεις με την ευρύτερη έννοια.Τα εμπορευσιμα προιοντα χαρακτηριζονται ως παραγωγα,των οποιων η αξια οριζεται απο την μελοντικη εξελιξη μερικων παραδειγματικων μεγεθων οπως π.χ πρωτες υλες,χρεογραφα,μετοχες,συναλλαγμα η τοκοι.Επισης οριζονται απο σταθερες τιμες υπηρεσιων που θα εκπληρωθουν μελλοντικα.Η αγορα για τετοια παραγωγα εξελισσεται ραγδαια σχηματιζοντας ετσι ενα υπερμεγεθος.Ετσι, το 2007 εφταναν μονο τα,στο χρηματηστηριο εμπορευομενα παραγωγα,το 40πλασιο της παγκοσμιας οικονομικης παραγωγης.(Schulmeister 2012).

Τζιρος στις χρηματοοικονομικες αγορες (Schulmeister 2012)

Kreditausfallsversicherungen gebündelte Kredite computerbasierte Spekulationsalgorithmen. Στην συνεχεια θα παρουσιαστουν τρεις οικονομικες καινοτομιες με κυριο ρολο για την κριση και θα σκιαγραφηθει συντομα η επιδραση τους.Εχουμε λοιπον.Ασφαλειες χαμενων δανειων(„credit default swaps“ oder kurz: CDS),δεσμες δανειων („collateralized debt obligations“ oder kurz: CDOs) και κερδοσκοπικοι αλγοριθμοι βασιζομενοι σε ηλεκτρονικους υπολογιστες.Τα πρωτα δυο προιοντα ειναι παραγωγα το τριτο τελειως νεα κατηγορια κερδοσκοπικης στρατηγικης.

Πηγες

Friedman, H. und Friedman, L. (2009): The Global Financial Crisis of 2008: What Went Wrong?, Working paper, New York.

Malmendier, U., Tate, G. und Yan, J. (2011): Overconfidence and Early-life Experiences: The Effect of Managerial Traits on Corporate Financial Policies, Journal of Finance, Vol. 66(5). S.1687–1733.

Schulmeister, S. (2012): Präsentation am Transformationskongress, Berlin, 8. Juni 2012.

Stockhammer, E. (2008): Finanzkrise: Chronologie, Ursachen und wirtschaftspolitische Reaktionen. Kasinokapitalismus mit staatlichen Fremdheilungskräften, Grundrisse Nr. 28. S.13-22.

CDS und CDOs

Ασφαλειες χαμενων δανειων(CDS)

Ενα CDS (Credit Default Swap) ειναι μια ασφαλεια για δανεια που κινδυνευουν να μην πληρωθουν.Αυτη καταστει δυνατον το στοιχημα εναντιον της αποπληρωμης ενος δανειου.Για τις ασφαλειες,πληρωνεται συνηθως ενα ασφαλιστρο.Αντιστοιχα εισπρατεται μια αποζημιωση σε περιπτωση που ο Οφειλετης δεν ειναι σε θεση να αποπληρωσει. Αυτη η αποζημιωση πληρωνεται ασχετα αν λογω της αποτυχιας του οφειλετη δημιουργηθηκε καποια ζημια.Με την εξελιξη των credit-default swaps μεταβληθηκε η λογικη της ασφαλιστικης ιδεας – Ασφαλιση απεναντι σε Ρισκα– σε κερδοσκοπικο εργαλειο που δινει την δυνατοτητα στοιχηματων που αφορουν πτωχευσεις ενιαιων φορεων,ετσι ωστε, απο απληρωτα δανεια να αποκομιζονται κερδη,τα οποια δεν επιβαρυνονται απο τα ρισκα.Παρομοιαζεται αυτη η πρακτικη,με το κλεισιμο μιας ασφαλειας πυρκαγιας για το σπιτι του γειτονα,ετσι ωστε σε περιπτωση ζημιας να εισπραττεται το ασφαλιστικο ποσον. (Rajan 2010).

Τα CDS λοιπον δεν οδηγησαν μονο σε μια αυξηση της κερδοσκοπικης τασης,αλλα παροτρυναν μια αυξημενη διαθεση για ρισκα στον χρηματοοικονομικο τομεα,επειδη επενδυτικες κινησεις με υψηλο ρισκο ηταν συνηθως ασφαλισμενες. Η ταση λοιπον να δινονται σαπια η χαμενα δανεια που ειχαν μεγαλη πιθανοτητα αθετησης γινοταν ετσι ευκολοτερα εξηγησιμη.Αυτος ειναι και ο κυριος λογος ,που στην πρωτη εξαρση της κρισης,γονατισε σχεδον το μεγαλυτερο ασφαλιστικο συγκροτημα του κοσμου,– American Insurance Group (AIG) – .

Εξασφαλισμενα χρεωστικα

Με CDOs (Collateral Debt Obligations η συλλογικα ομολογα) θεωρουνται δεσμες πακετων απο χρεογραφα,που συγκεντρωνουν αξιες διαφορετικης ποιοτητας. Η κυρια ιδεα εδω ειναι,προιοντα με πολυ μεγαλο ρισκο να δεθουν με μετοχες,χρεογραφα κλπ που θεωρουνται ασφαλη, ετσι ωστε να μεταπουληθουν σε αλλους ενδιαφερομενους στην χρηματιστικη αγορα. Σκοπος ειναι με ολα αυτα το σκορπισμα του ρισκου.Ομως λογω της διαδικασιας για δεσμες δανειων,κρυβεται και η πραγματικη ποιοτητα του οφειλετη, κατι που αποκρυβει την αληθινη αξια της δεσμης δανειων. Αυτο οφειλεται κυριως στο οτι η δεσμη δανειων δενεται καθε φορα εκ νεου απο αλλους μετοχους στην αγορα,πριν προλαβουν να πουληθουν σε επομενους. Σε μερικα CDOs εγιναν μεχρι και σαραντα φασεις δεσμης(Sinn 2012). Η αναλυση αυτων των δεσμων ειναι πολυ χρονοβορα και οδηγει στην ιδια τους την λογιστικη απαξιωση. Για αυτο γινεται αυτη η διαδικασια πολυ σπανια,ετσι ωστε να παραμενουν οι δεσμες δανειων,με την αγοραστικη τους αξια στον ισολογοσμο. σπανια Η κατασταση αυτη οδηγει στην συστηματικη αποκρυψη δανειων με πολυ υψηλο ρισκο και δανεια που ειναι μεν σαπια αλλα βρισκονται στα βιβλια των τραπεζων και αξιολογουνται φυσικα λαθος.Τις αξιολογησεις κανουν ειδικες υπηρεσιες αξιολογησης,που θεωρουν τις νεες δεσμες δανειων σαν να ειναι μια διαφοροποιηση του ρισκου. Παραλληλα, ηταν τα νεα προιοντα (CDOs) με πολυ καλλυτερες αξιολογησεις βαθμολογημενα. Αυτη η μεθοδος, ονομαστηκε Αλχημεια(Benmelech & Dlugosz 2009).

Επι τουτου αυξανουν αυτα τα εργαλεια την προθεση για ρισκο κατα το διπλασιο ως εξης: Απο την μια οδηγει η αδιαφανεια των CDOs σε μια συστηματικη υποαξιολογηση ηδη πραγματοποιημενων (Vorbach und Wixforth 2011).

Πηγες

Benmelech, E. & Dlugosz, J. (2009): The alchemy of CDO credit ratings. Journal of monetary economics. Amsterdam : Elsevier, Vol. 56, 5, p. 617-634.

Rajan, R. (2010): Fault Lines. How Hidden Fractures Still Threaten the World Economy, Princeton University Press.

Sinn, H.-W. (2012): Finanzmärkte der Zukunft – Lehren aus der Finanzmarktkrise, in: Spitzley, K. (Hrsg.): Hochleistungsnetzwerk Deutschland – Wertschöpfung und Wohlstand für die Zukunft, Hamburg. S.229-250.

Vorbach, J. und Wixforth, S, (2011): Deregulierter Finanzmarkt – Mitverursacher der Krise in Europa, Paper zum Momentum Kongress, Hallstatt.

Κερδοσκοπικες στρατηγικες

Κερδοσκοπικοι αλγοριθμοι βασισμενοι σε ηλεκτρονικα προγραμματα

Μια ματια στις χρηματοοικονομικες πρακτικες δειχνει,οτι ανθρωπινη εργασια αυξημενα αναλαμβανεται απο αυτοματα και απο ηλεκτρονικους υπολογιστες ελεγχομενα συστηματα.Προγραμματιζονται μοντελλα που εχουν σκοπο να μεταβιβαζουν τα επενδυμενα χρηματα στα δεδομενα συγκεκριμμενης στρατηγικης. Τετοια μοντελλα εφαρμοστηκαν πρωτη φορα στα τελη της δεκαετιας του 70 (Ferraro et al. 2005) και επαιξαν πρωταρχικο ρολο στο αμερικανικο χρηματηστιριακο φιασκο του 1987 με την πτωση των τιμων.Σημερα υπαρχει πληθωρα τετοιων κερδοσκοπικων μοντελλων.Μερικα βασιζονται σε στατιστικη ερμηνεια παλαιοτερων στοιχειων η προσπαθουν να ακολουθησουν εξελιξεις τιμων.Αλλα μοντελα βασιζονται σε σχεδια της οικονομικης θεωριας και μερικες στην ταχυτητα,προσπαθωντας να εκμεταλλευτουν μικρες διαφορες τιμων μεσω εκατομμυριων παραγγελιων ανα δευτερολεπτο,(δηλ.η λεγομενη υπερεντατικη κερδοσκοπια) (Schulmeister 2009).

Για ολα αυτα τα μοντελλα ισχυει οτι προκαλουν στους μετεχοντες το αισθημα του ελεγχου,που ουσιστικα βασιζεται στην εμπιστοσυνη απεναντι στις τεχνικες λυσεις του εφαρμοσμενου αλγοριθμου.Ετσι παραγεται μια αισθηση ελεγχου,διοτι τα εφαρμοσμενα μαθηματικα μοντελλα ειναι μεν για τους περισσοτερους ακατανοητα αλλα δινουν το αισθημα της ασφαλειας (Friedman und Friedman 2009). Ετσι αυξανεται η ετοιμοτητα των συμμετοχοντων για περισσοτερο ρισκο. Παραλληλα συνδεεται η εφαρμογη τετοιων μοντελων με την συστηματικοποιηση της συμπεριφορας του οχλου στις χρηματοοικονομικες αγορες.Χρησιμοποιουν δηλ.πολλοι μετεχοντες “μοντελα παρατηρησης τασεων„ που ερμηνευουν παλαιοτερες τασεις τιμων στο μελλον και επιπλεον δυναμονουν,τοτε ειναι η δημιουργια φουσκων συνηθες φαινομενο,αλλα εξαπλωμενη στην συμπεριφορα των συμμετεχοντων στην αγορα.(De Long et al. 1990, Orrell 2012).

Πηγες

de Long, J. B., Shleifer, A., Summers, L. H. und Waldmann, R. J. (1990): Positive Feedback Investment Strategies and Destabilizing Rational Speculation. Journal of Finance, 45(2). S.379–395.

Ferraro, F., Pfeffer, J. und Sutton, R. I. (2005): Economics Language and Assumptions: How Theories can become Self-Fulfilling. The Academy of Management Review, 30(1). S.8–24.

Friedman, H. und Friedman, L. (2009): The Global Financial Crisis of 2008: What Went Wrong?, Working paper, New York. Dl.: http://ssrn.com/abstract=1356193

Orrell, D. (2012): Economyths - how the science of comlex systems transforms economic thought. London: Icon.

Schulmeister, S. (2009): Der "Aufbau" der großen Krise durch "business as usual" auf Finanzmärkten, Vortrag auf der Jahrestagung der Keynes-Gesellschaft, Wien, 16. und 17.Februar 2009.

Offshore“ οικονομια και φορολογικοι παραδεισοι

Ο ορος „Offshore-Οικονομια“ σημαινει εναν συγκριτικα νομικα κενο χωρο,στον οποιο Κεφαλαιο και ενεργητικο δεν υποκεινται η τουλαχιστον πολυ λιγο σε νομικες διαταξεις η φορολογικες υποχρεωσεις.Κεντρικο σημειο ειναι οτι,υπαρχοντα περιουσιακα στοιχεια κρατουνται οσο ειναι δυνατον κρυφα η τουλαχιστον αδιαφανη,ετσι ωστε να μπορουν μελλοντικα να παραλαχτουν με σκοπο,να αποφευχθουν φορολογια η αλλες ρυθμισεις (οπως η υποχρεωση πληρωμης διατροφης) . Για αυτο το λογο ονομαζονται αυτοι οι τοποι,οπου αποθηκευονται τα χρηματα,ρυθμιστικοι,η φορολογικοι παραδεισοι. (Rixen 2009).

Αγωνας δρομου με φθινουσα πορεια

Χαρακτηριστικο ρυθμιστικών παραδείσων είναι η εμπιστευτικότητα των δομών ιδιοκτησίας, τρόποι παρακαμψης κεφαλαιακων απαιτήσεων και της αναλογίας ελαχιστων αποθεματικών,καθως δε και έλλειψη πρόσβασης των αρμοδιων αρχών.Σε μια αξιολογηση για τους „Financial Secrecy Index“, που δημοσιεύθηκε από το ανεξάρτητο Δίκτυο Φορολογικής Δικαιοσύνης,προηγειται η Ελβετία των Cayman Islands και του Λουξεμβούργου. Η Αυστρία εκπροσωπείται επίσης στην 17η θέση μεταξύ των κορυφαίων. Ανάμεσα σε αυτές τις χώρες έχει αναπτυχθεί μια πραγματική κούρσα στην κατάργηση των ρυθμίσεων,προκειμενου να θεωρειται ο τοπος ελκυστικός για τους χρηματοοικονομικούς επενδυτές στο εσωτερικό. Ένα αυστριακό παράδειγμα μιας τέτοιας κατάστασης προβλέπει η συζήτηση για το τραπεζικό απόρρητο, το οποίο εν τέλει ειναι επίσης ένα κοινό μέσο για την απόκρυψη των περιουσιακών στοιχείων και του ξεπλύματος χρήματος για αυτο η Αυστρία στις διεθνείς συζητήσεις φέρνει συχνά μια φήμη φορολογικου παράδεισου. Τέλος, μόνο η Offshore οικονομία εχει - λόγω της έλλειψης διαφάνειας που επιδιώκει τη μέγιστη δυνατή ευθυγράμμιση των περιουσιακών στοιχείων που προκύπτουν από εγκληματικές δραστηριότητες, μεγάλη πρακτική σημασία (Schmidt 2012). Υπολογίζεται μόνο στην περίπτωση της Γερμανίας μια περιουσία 150 έως € 300 δισεκατομμύρια, που είναι σε φορολογικούς παραδείσους και συνεπώς δεν φορολογούνται και καταναλώνονται στην ίδια τη χώρα. (Unger 2013)

Μεγαλες σκοτεινες δουλειες

Στενά συνδεδεμένο με ρυθμιστικους παραδείσους ειναι το σύστημα το σκιώδες τραπεζικο συστημα , περιλαμβάνοντας ουσιαστικά όλες τις εταιρείες χρηματοδότησης που προσφέρουν δάνεια ή πιστωτικές εγγυήσεις, που χορηγούνται χωρίς να υπόκεινται στις συνήθεις νομικές απαιτήσεις για τραπεζικές συναλλαγές. Ορισμένες από αυτές ιδρυθηκαν απο τις συμβατικές τράπεζες σαν ξεχωριστά ιδρύματα (ταμεία, εμπορικές επιχειρήσεις, κ.λπ.) με σκοπό την καλύτερη δυνατή πώληση νέων χρηματοπιστωτικών προϊόντων. Το πλεονέκτημα είναι ότι, αυτές οι σκιώδεις τράπεζες δεν υπόκεινται στους κανόνες για τις τραπεζικές δραστηριότητες, αλλά μπορουν να λειτουργουν χωρίς τα ελάχιστα αποθεματικά. Επιπλέον, οι περισσότερες σκιώδεις τράπεζες εδρεύουν σε ρυθμιστικους παραδείσους και συνεπώς δεν γίνονται αντιληπτές από τον έλεγχο των μητρικών εταιριών, αν και σε σχεση με τα ρισκα είναι πολύ καλά συνδεδεμενες (Ötsch, 2012). Συνέπεια της ταχείας ανάπτυξης ήταν, ότι οι υποχρεώσεις του σκιώδους τραπεζικού συστήματος, το 1995 ήταν υψηλότερες από τις συνήθισμενες του τραπεζικου συστηματος και υπερδιπλασιάστηκαν μεταξύ 2002 και 2010 στα 46.000.000.000 ευρώ. Αυτό δείχνει και η ετήσια έκθεση του δημοσιονομικού συμβουλίου Σταθερότητας (Συμβούλιο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας το 2011), καθώς και μια πρόσφατη μελέτη από το Δίκτυο Φορολογικής Δικαιοσύνης (Henry 2012). Τα ποσά που αναφέρονται βασίζονται σε εκτιμήσεις, καθώς δεν είναι όλες οι χρηματικές ροές σαφώς κατανοητες . Είναι σαφές, ωστόσο, ότι το μεγεθος του χρηματος που κυκλοφορει ,ας πουμε λαθραια , στο σκιώδη τραπεζικό τομέα, εξακολουθεί να είναι σημαντικά υψηλότερο.

Ο τεράστιος όγκος του σκιώδους τραπεζικού τομέα έχει μια σειρά από οικονομικές συνέπειες, οι οποίες παρουσιάζουν ενδιαφέρον για την πρόκληση της κρίσης: Κατ 'αρχάς, προωθει το νομικό κενό της Offshore οικονομίας την ανάπτυξη της χρηματοπιστωτικής καινοτομίας, ενισχύοντας έτσι,λογω του τεραστιου συσσωρευμένου κεφαλαιακου όγκου,την δημιουργια φουσκων στις στις χρηματοπιστωτικές αγορές Τέλος, συγκεντρώθηκαν καταθέσεις στο σκιώδες τραπεζικό σύστημα,που ομαδοποιημενες και αφορολογητες διοχετευθηκαν στις χρηματοπιστωτικές αγορές, κατι που - σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες (όπως η αυξημένη ένταση κερδοσκοπίας ή η χρήση ηλεκτρονικών υπολογιστών που) - οδήγησε σε μια συστηματική υπερθέρμανση των χρηματοπιστωτικών αγορών.

Πηγες

Financial Stability Board (2011): Shadow Banking: Strengthening Oversight and Regulation, Recommendations of the Financial Stability Board.

Henry, J. S. (2012): The Price of Offshore Revisited, Tax Justice Network.

Ötsch, S. (2012): Die Normalität der Ausnahme: Finanzoasen als Parallelökonomie von Eliten und die ausbleibende Regulierung, Momentum Quarterly 1/2012. S.27-44.

Rixen, T. (2009): Paradiese in der Krise. Transparenz und neue Regeln für Steuer- und Regulierungsoasen. In: Heinrich Böll Stiftung (Hrsg.): Band 4 der Reihe Wirtschaft und Soziales, Berlin.

Unger, B. (2013): Wir sollten in Europa anfangen. Interview, Böckler Impuls 7/2013, Düsseldorf.

Schmidt, M. (2012): Regulierungsoasen und Schattenbanken, WISO 35(2), Linz. S.103-118.

Ανιση κατανομη

Κατά τα τελευταία 30 χρόνια το χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών συνεχώς αυξάνεται. Η κατανομή του πλούτου είναι όλο και πιο άνιση, υπάρχουν λίγοι, που έχουν όλο και περισσότερα και αυξανομενοι αυτοι που μόλις και μετά βίας καταφερνουν να τα βγάλουν πέρα.

Σε λιγους ανηκουν ολο και περισσοτερα

Αυτή η πόλωση είναι επίσης ένας βασικός παράγοντας για την εμφάνιση της χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης. Το ποσοστό των μισθών και ως εκ τούτου το ποσοστό των εργαζομενων στο εθνικό εισόδημα, μειώθηκε τα τελευταία 30 χρόνια κατά μέσο όρο 10% και στις περισσότερες δυτικές βιομηχανικές χώρες. Την ίδια στιγμή, το ποσοστό επι του κεφαλαίου και των κερδων απο ιδιοκτησία αυξήθηκαν κατά το ποσό αυτό. Η εξέλιξη αυτή οδήγησε σε συγκέντρωση του πλούτου στα χέρια ένος μικρου τμήματος του πληθυσμού. Έτσι, στην Αυστρία έχει το πλουσιότερο 10% του πληθυσμού πάνω από το 60% του συνολικού ενεργητικού (Csoka 2011). Μια παρόμοια εικόνα προκύπτει για το σύνολο της ζώνης του ευρώ. Εδώ έχει το πλουσιότερο 20% του πληθυσμού 67,6% του ακαθάριστου ενεργητικού, ενώ το φτωχότερο 60% μόνο το 12% του καθαρού ενεργητικού.(ΕΚΤ το 2013).

Κατανομή των περιουσιακών στοιχείων στην Αυστρία Vermögensdezilen (σύνολο: € 1.400 δισεκατομμύρια) Schlager (2012) βασίζεται σε δεδομένα από την έρευνα χρηματοοικονομικωνεπενδύσεων της OeNB το 2004 και τα περιουσιακά στοιχεία των ακινήτων της έρευνας OeNB 2008

Η πορεία των μισθών και του περιθωρίου κέρδους δείχνει την αναδιανομή από κάτω προς τα πάνω, η οποία πραγματοποιειται για 30 χρόνια. Το εθνικό εισόδημα πηγαίνει όλο και λιγοτερο σε εκείνους που δημιουργουν με τη δραστηριότητά τους, τα θεμέλια για την οικονομική ανάπτυξη.

Η ευροια Βαση χανεται.

Ένα μειούμενο μερίδιο των μισθών δεν αφορά μόνο αυξανόμενη άνιση κατανομή του πλούτου, αλλά επίσης δρα αρνητικά στην κατανάλωση. Δηλαδη είναι οι αποδέκτες του κατώτερου και μέσου εισοδήματος, που χρησιμοποιούν μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους για να καλύψουν τη συντήρησή τους, λίγα χρήματα αποταμιευουν και ως εκ τούτου με στασιμο εισοδημα αναγκαζονται να χρεωθουν. Η αυξημένη κατανάλωση των πλούσιων σε είδη πολυτελείας, δεν ειναι σε θεση το πλάτος το οποίο χάνεται στη βαση των δικαιούχων , δεν μπορει να αντικατασταθει. Πολυ περισσοτερο χρησιμοποιουν ευποροι μεγαλο μερος της περιουσιας τους για κερδοσκοπικους λογους. Έτσι, η ανισότητα επηρεάζει τα περιουσιακά στοιχεία και εισόδηματα, αρνητικά με βαση την εγχώρια ζήτηση, αν τα νοικοκυρια δεν χρεωθουν επιπλεον. (Marterbauer 2011).

Μισθοι και ποσοστά κέρδους στην Αυστρία βάσει των δεδομένων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Ποιος κερδιζει περισσοτερο

Αλλά ακόμα και αναμεσα σε αυτους που εχουν εισοδημα,αυξανεται η ανισοτητα διαδοχικα. Ετσι λαμβανει, η κορυφή ενός τοις εκατό των παραληπτών εισοδήματος στις ΗΠΑ πάνω από το 20% των συνολικών εσόδων (2.009 Atkinson et al.) Στη δεκαετία του '70 σχετικά ηταν το αντίστοιχο ποσοστό ακόμη κάτω από 10%. Επίσης, στην Ευρώπη μπορουν να παρατηρηθουν παρόμοιες τάσεις. Τα μεριδια των κορυφαίων δικαιούχων για εισόδημα αυξανονται διαδοχικά, ενώ η μείωση των εισοδημάτων στο κάτω άκρο ή στη μέση της κλίμακας κατανομής, μειωνονται ή στην καλύτερη περίπτωση μενουν στασιμα. (Altzinger et al. 2011, 2012, Atkinson 2007).

Ένας άλλος λόγος για την άνιση κατανομή έγκειται στη φορολογική πολιτική. Υψηλά εισοδήματα, καθώς και αξιες κεφαλαίου και περιουσιακών στοιχείων, δεν φορολογηθηκαν σε πολλες φασεις των τελευταίων δεκαετιών. Επισης η απορρύθμιση των χρηματοπιστωτικών αγορών με την ευκολότερη διεθνή κινητικότητα του κεφαλαίου και τους φορολογικούς και ρυθμιστικούς παραδείσους προώθησε τον παγκόσμιο φορολογικο ανταγωνισμο. Ως αποτέλεσμα αυτής της εξέλιξης, έρχεται τώρα ένα υψηλό ποσοστό των φορολογικών εσόδων από τους φόρους επί των μισθών και της κατανάλωσης, ενώ το εισόδημα από ακίνητα, των χρηματοοικονομικών συναλλαγών ή άλλων μη δεδουλευμένων έσοδων,συμβαλουν πολυ λιγοτερο στα κοινα.(Eder 2012).

Πηγες

Altzinger, W., Berka, C., Humer, S. und Moser, M. (2011): Die langfristige Entwicklung der Einkommenskonzentration in Österreich, 1957-2008 – Teil I. Wirtschaft und Gesellschaft, 37(4). S.513-530.

Altzinger, W., Berka, C., Humer, S. und Moser, M. (2012): Die langfristige Entwicklung der Einkommenskonzentration in Österreich, 1957-2008 - Teil II. Wirtschaft und Gesellschaft, 38(1). S.77-102.

Atkinson, A. (2007): The distribution of earnings in OECD countries. International Labour Review, 146(1). S.41-60.

Atkinson, A., Piketty, T. und Saez, E. (2009): Top incomes in the long run of history. Journal of Economic Literature, 49(1). S.3–71.

Csoka, B. (2011): Verteilung der privaten Vermögen in Österreich. WISO, 34(4). S.77-94.

ECB (2013): The Eurosystem Household Finance and Consumption Survey: Results From the First Wave. Statistics Paper Series, Nr. 2, April 2013.

Eder, M. (2012): Vermögensbezogene Steuern: Sozial gerechte Steuerreform oder Klassenkampf und Enteignung? WISO 35(2). S.81-102.

Marterbauer, M. (2011): Zahlen bitte! Die Kosten der Krise tragen wir alle, Wien.

Schlager, C. (2012): Wer oder Was ist schuld an unseren Schulden und wer zahlt?, Präsentation Tagung Wege aus der Krise, Wien, 11.Mai 2012.

κερδοσκοπια και προσοδοθηρια

freie Kapitalmärkte Innovationskraftneue Finanzprodukte Με την εστίαση σε μεγάλες περιουσίες σε μια μειοψηφία της κοινωνίας έχει δημιουργηθεί εκεί η πίεση να αξιολογήσει αυτά τα κεφάλαια επίσης. Επειδή οι συνήθεις ανάγκες των πλουσίων έχουν ήδη ικανοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό. Για την καθημερινή κατανάλωση με τη μορφή πραγματικών αγαθών και υπηρεσιών, απαιτειται μόνο ένα μικρό μέρος των εσόδων. Η πλειοψηφία των περιουσιακών στοιχείων χρησιμοποιειται για την αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου,μια τάση που ενισχύεται από τις ελεύθερες αγορές κεφαλαίου και των νέων χρηματοοικονομικών προϊόντων. Ο οικονομικός προσανατολισμός των επενδυτικών συναλλαγών μετατοπίζεται έτσι από την πραγματική οικονομική παραγωγή σε κερδοσκοπικές χρηματοπιστωτικές συναλλαγές (Boyer 2000). Η ικανότητα να επιτύχουν υψηλότερες αποδόσεις χωρίς πραγματική επένδυση, παροτρύνει τον επιχειρηματικό προσανατολισμό και, συνεπώς, την καινοτομία προς το χρηματοπιστωτικό σύστημα, με αποτέλεσμα οι επενδύσεις που χρειαζεται η πραγματική οικονομία να μην γίνονται και ως εκ τούτου η ιδια να αποδυναμώνεται (Schulmeister 2010).

Εκρηξη των παραγωγων

Η μετάβαση από την πραγματική οικονομική παραγωγή προς μια χρηματιστικοποίηση της οικονομίας αντικατοπτρίζεται ιδιαίτερα έντονα στην ανάπτυξη των διεθνών κινήσεων κεφαλαίων. Μόνο η επιχείρηση με παράγωγα μεγάλωσε σε ένα πολλαπλάσιο της παγκόσμιας οικονομικής παραγωγής κατά την τελευταία δεκαετία. Προς το παρόν, οι τιμές των παραγωγων που διαπραγματεύονται ανέρχεται σε σχεδόν 40 φορές του παγκόσμιου ΑΕΠ (Schulmeister 2012a).

Ο όγκος συναλλαγών των μετοχών του χρηματοπιστωτικού κλάδου σε σχέση με το παγκόσμιο ΑΕΠ(Schulmeister 2012b)
.

Μια κεντρική επιχειρησιακη ρουτινα στο πλαίσιο αυτό, ειναι η λεγόμενη „Rent-Seeking“. Ο όρος αυτός περιγράφει πώς μπορουν να σώθουν οικονομικά μισθώματα, δηλαδή εισοδηματα από κεφάλαιο. Εδώ προκειται για τρόπους επιχειρηματικής δραστηριότητας που έχει προορισμο μια ανακατανομή του υπάρχοντος πλούτου. Αρχικά, ο όρος αυτός αναφέρεται στο εισόδημα από εκμίσθωση και μίσθωση, δεν βασίζεται στην απόδοση εργασίας. Αυτός ο όρος θα είναι σε μια ποικιλία άλλων οικονομικών φαινομένων που εφαρμόζεται (Stiglitz 2012).

Πηγες

Boyer, R. (2000): Is a finance-led growth regime a viable alternative to fordism – a preliminary analysis. Economy and Society, 29(1). S.111-145.

Schulmeister, S. (2010): Mitten in der großen Krise – ein „New Deal“ für Europa. Picus-Verlag, Wien.

Schulmeister, S. (2012a): Vorsorgende oder vor-sorgende Wirtschaft. In: Egner, H. und Schmid, M. (Hrsg.): Wissenschaft in einer vorsorgenden Gesellschaft, München.

Schulmeister, S. (2012b): Präsentation am Transformationskongress, Berlin, 8. Juni 2012.

Stiglitz, J. (2012): The price of inequality- How today´s divided society endangers our future. New York: Norton.

Αναπτυσσομενο ιδιωτικο χρεος

Μέσω της πόλωσης σχετικα με την κατανομή του εισοδήματος ελαττωνεται συστηματικα η πιθανότητα σχηματισμού αποταμιεύσεων για μεγάλα τμήματα του πληθυσμού. Νοικοκυριά με μεσαία και χαμηλά εισοδήματα καταναλώνουν ένα μεγάλο μέρος του εισοδήματός τους για την κάλυψη των συνεχιζόμενων σταθερων εξοδων τους. Η κατανάλωση της υγειονομικής περίθαλψης, εκπαιδευτικων υπηρεσίων και στέγασης μπορει να επιτευχθει σε όλο και μικρότερες ποσότητες από τις αποταμιεύσεις, και στη συνέχεια πρέπει , όπως στις ΗΠΑ,να χρηματοδοτηθει δανειοληπτικα (Hein και Truger 2010).

Ιδιωτικές καταθέσεις ταμιευτηρίου και πιστωτικών χρηματοδότησεων του εισοδήματος των νοικοκυριών σε ποσοστο του  διαθέσιμου εισοδήματος των ΗΠΑ. (IMK 2009)

Τα παντα με δανεικα

Το γράφημα δείχνει την εξέλιξη του χρέους των νοικοκυριών των ΗΠΑ και τις αποταμιεύσεις τους. Το ποσοστό αποταμίευσης αυξήθηκε από τη δεκαετία του '60 έως τα μέσα της δεκαετίας του '80 σταθερά (από περίπου 8% έως 10%) και μειώθηκε γρήγορα από το σημείο αυτό έως τώρα μόλις πάνω από το 2% του εισοδήματος.Αντιθετως αναπτυχθηκε ο δανεισμός , και εδώ στα μέσα της δεκαετίας του '80 υπήρξε μια μεταστροφή και το χρέος αυξήθηκε κατά περίπου 40% του διαθέσιμου εισοδήματος σταδιακά και κορυφώθηκε κατά το έτος κρίσης του 2008, πάνω από 130% του εισοδήματος (Marterbauer 2011).Το γράφημα δείχνει επισης πώς η έλλειψη εισοδήματος αντισταθμίζεται από την αύξηση του χρέους. Προσπαθεί να κρατήσει το τρέχον επίπεδο της κατανάλωσης και κατά συνέπεια του βιοτικού επιπέδου με δανεισμό. Αυτό οδηγεί σε υπερχρέωση των νοικοκυριών και αυξάνει τον κίνδυνο των σαπιων δανείων, τα οποία δεν μπορούν να επιστραφούν. Ιδιαίτερα πιθανό είναι μια τέτοια ανάπτυξη, στην περίπτωση των φούσκων των τιμών στις αγορές ακινήτων (όπως στην Ισπανία ή στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής). Με μια τέτοια φούσκα, η διάθεση ανάληψης ρισκου των δανειοληπτών και χρηματοδοτων των δανείων αυξήθηκε σημαντικά, όπως αναμενόταν, με σταθερή αύξηση της αξίας των αντίστοιχων ακινήτων.

Πηγες

Hein, E. und Truger, A. (2010): Krise des finanzdominierten Kapitalismus – Plädoyer für einen keynesianischen New Deal für Europa und die Weltwirtschaft. In: Wirtschaft und Gesellschaft, 36(4). S.481-517.

IMK (2009): Von der Finanzkrise zur Weltwirtschaftskrise (III), IMK-Report Nr.41, Düsseldorf.

Marterbauer, Markus (2011): Zahlen bitte! Die Kosten der Krise tragen wir alle, Wien.

Στασιμοτητα της ζητησης

Για την πλειοψηφία του πληθυσμού ειναι η εργασια ο μόνος τρόπος εισοδήματος και ως εκ τούτου καθοριστικός παράγοντας για το πόσα χρήματα είναι διαθέσιμα για κατανάλωση. Η εγχώρια ζήτηση για αγαθά και υπηρεσίες καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από το διαθέσιμο εισόδημα του πληθυσμού. Μειώνεται η αναλογία των μισθών σε μια χώρα, τοτε είναι τα νοικοκυριά λίγο πριν από την επιλογή είτε να μειώσουν την κατανάλωση τους ή να αυξήσουν τα επίπεδα του ιδιωτικού χρέους. Η πτώση της αναλογιας των μισθών μπορεί να παρατηρηθεί σε όλες τις δυτικές βιομηχανικές χώρες, το επίπεδο της ιδιωτικής κατανάλωσης, μη συμπεριλαμβανομένου του επιπλέον χρέους, κατα συνέπεια ελαττωνεται. Εξαιρέσεις είναι εκείνες οι χώρες που βίωσαν μια ισχυρή εγχώρια ζήτηση σε πιστωτική βαση, όπως οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιρλανδία και η Ισπανία (Μπόφινγκερ 2006).

Μερίδιο των μισθών στο συνολικό εισόδημα σε ποσοστό(ιδια απεικονηση, Datenbasis: Ameco 2013)

Οι συνέπειες της μείωσης της εγχώριας κατανάλωσης είναι γενικά αδύναμη ζήτηση για αγαθά και υπηρεσίες. Αυτό ακολουθείται συχνά από υπερπαραγωγή και, κατά συνέπεια, μείωση της παραγωγικής ικανότητας της εταιρείας μετά τον τερματισμό του προσωπικού και μείωση των επενδύσεων. Η αύξηση της ανεργίας αποδυναμώνει την ιδιωτική κατανάλωση συνεχίζει και οδηγεί σε μείωση των εσόδων και αύξηση των δαπανών στους κρατικούς προϋπολογισμούς.

Εξαγωγες ως διεξοδος

Ένας τρόπος για αποφυγη από αυτό το φαύλο κύκλο, ειναι η πωληση στο εξωτερικο,των αγαθων και υπηρεσιων που παράγονται, δηλαδή ο εξαγωγικος προσανατολισμος της οικονομίας και, συνεπώς, να ληφθούν υπόψη οι τυχον εμπορικές ανισορροπίες. Η έλλειψη εγχώριας ζήτησης θα αντισταθμιστεί από την υψηλότερη ζήτηση από το εξωτερικό. Το πρόβλημα, συνεπώς μεταφερεται και στις χώρες εισαγωγής, όπου τα τοπικά προϊόντα παραγκονιζονται από την αγορά και έτσι να χανονται θεσεις εργασιας του εσωτερικου σε χωρες του εξωτερικου. Όταν σε έλλειψη εγχώριας ζήτησης ειναι η ανταποκριση ο εξαγωγικός προσανατολισμός ,τοτε ακολουθει τιποτε αλλο εκτος απο την μετατοπιση της ανεργιας στο εξωτερικο. (Stockhammer 2011).

Πηγες

Ameco (Annual macro-economic database) (2013): Adjusted wage share as percentage of GDP at current factor cost, Abgerufen am 04. Juni 2013.

Bofinger, P. (2006): Wir sind besser als wir glauben. Wohlstand für alle, Hamburg.

Stockhammer, E. (2011): Von der Verteilungs- zur Wirtschaftskrise: Die Rolle der zunehmenden Polarisierung als strukturelle Ursache der Finanz- und Wirtschaftskrise, Studie für die Arbeiterkammer Wien.

Σαπια Δανεια

Η δανειοδοτηση οριζεται γενικά απο τη φερεγγυότητα των δανειοληπτών. Είναι ο κίνδυνος αθέτησης μεγαλύτερος , τοτε απαιτουνται υψηλότερα επιτόκια ή άλλα περιουσιακά στοιχεία όπως ακίνητα, ως εγγύηση. Η αξιολογηση των ασφαλειών βασίζεται στην αγοραία αξία τους. Η αξιολόγηση του κατά πόσον η εύλογη αξία είναι συνεπής με τα μελλοντικα έσοδα, είναι ένα θέμα της αξιολόγησης του ρισκου της κάθε τράπεζας. Δάνεια αναφέρονται στη συνέχεια ως «σαπια» όταν δεν υπάρχουν αποπληρωμές και οι παρεχόμενες εξασφαλίσεις για το δάνειο δεν είναι αρκετες για να καλύψουν το ποσό ή δεν υπάρχει διολου ασφάλεια(Altvater 2010).

Λανθασμενη εμπιστοσυνη

Πριν από την οικονομική κρίση, υπήρξαν δύο εξελίξεις που απεκρυψαω συστηματικά μια ρεαλιστική εκτίμηση του ρισκου στη χορήγηση δανείων. Κατα πρώτον επετευχθη μέσω χρηματοοικονομικων καινοτομων η ασφάλιση των δανείων και ο συνδυασμος τους ,ωστε με αυτόν τον τρόπο να μην φανουν τα πραγματικα ρισκα. Δεύτερον, η εκτίμηση της μελλοντικής εξέλιξης των τιμών στην αγορά ηταν παντα σταθερά θετικές. Αυτή η επικίνδυνη υπόθεση σήμαινε ότι ο δανεισμός προσανατολιζεται κυρίως στην προσδοκία της αύξησης των τιμών. Στη συνέχεια, δεν γινοταν πιστωτικός έλεγχος στους δανειολήπτες (Schulmeister 2009). Αυτή η μορφή δανεισμού («δάνεια NINJA») προωθουσε μαζί με τα νέα χρηματοπιστωτικά προϊόντα, την δημιουργια των φουσκων στις αγορές ακινήτων στις ΗΠΑ και την Ισπανία (Marcuse 2008 ή Friedman και Friedman 2009). Αυτη η ψευδής εμπιστοσύνη τροφοδοτήθηκε όχι μόνο στο άμεσο δανεισμό, αλλά και στην εφαρμογή των καινοτομων χρηματοοικονομικών προϊόντων, όπως τα CDOs και CDS. Επειδή παράγοντες της χρηματοπιστωτικής αγοράς εμπιστευονταν οτι μεσω αυτων των προιοντων θα μοιραζοταν το ρισκο του δανεισμού και έτσι θα μειωνοταν σημαντικά. Η επακόλουθη ανάπτυξη μιας τεράστιας υπερχρέωσης κατέστησε αναγκαία,με το σκάσιμο της φούσκας,τη μεγαλύτερη διάσωση τραπεζων,διαχρονικα.

Πηγες

Altvater, E. (2010): Der große Krach. Oder die Jahrhundertkrise von Wirtschaft und Finanzen von Politik und Natur. Münster.

Friedman, H. und Friedman, L. (2009): The Global Financial Crisis of 2008: What Went Wrong?, Working paper, New York.

Marcuse, P. (2008): Ein anderer Blick auf die Subprime Krise. ProKla: Zeitschrift für kritische Sozialwissenschaft, 38(4). S.561-568.

Schulmeister, S. (2009): Der "Aufbau" der großen Krise durch "business as usual" auf Finanzmärkten, Vortrag auf der Jahrestagung der Keynes-Gesellschaft, Wien, 16. und 17.Februar 2009.

λιγοτερες επενδυσεις στην πραγματικη οικονομια

Μια ανθηρή οικονομία χρειάζεται εύπορους καταναλωτές και εξίσου πρόθυμουσ να επενδύσουν επιχειρηματίες. Ειδικά στις χώρες της Κεντρικής Ευρώπης παρεμειναν στασιμοι οι μισθοι τα τελευταία χρόνια και έτσι μειώθηκε η αγοραστική δύναμη των ανθρώπων. Η διέξοδος του ιδιωτικού χρέους βοηθα μόνο ένα ορισμένο χρονικό διάστημα για να αντικαταστήσει την έλλειψη της αγοραστικής δύναμης. Ο αυξημένος δανεισμός για να αντισταθμίσει την απώλεια των εσόδων μπορεί να είναι επιτυχής μόνο εάν το εισόδημα των μισθών στο άμεσο μέλλον αυξηθεί περισσότερο και η πρόσθετη επιβάρυνση από τόκους με αυτόν τον τρόπο νμα γινει παλι διαχειρησιμη. Μόνο τότε η εγχώρια ζήτηση ακόμη και με χαμηλότερες αμοιβές μπορεί να διατηρηθεί βιώσιμα σταθερη (Flassbeck 2010).

Πραγματικα και χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία των εταιρειών στη Γερμανία (Schulmeister 2012).

Εταιρειες σαν οικονομικοι ζονγκλερ

Γινονται λιογοτερες αγορες μειωνεται επισης η επενδυτικη προθεση των επιχειρησεων. Σαν ανταγωνισμός στην πραγματική οικονομικη δραστηριοτητα,εγιναν η κερδοσκοπία και νεα χρηματοοικονομικα προϊόντα ως επενδυτικές επιλογές πιο ενδιαφεροντα, επειδή υπόσχονταν υψηλές αποδόσεις και ευελιξία στον χειρισμό από οτι πραγματικές επενδύσεις σε κτίρια εργοστασίων ή μηχανημάτων. Ήρθε, λοιπόν, για την εταιρική πλευρά σε μετατόπιση της πραγματικης παραγωγής στην οικονομική επένδυση και την κερδοσκοπία . Από το 1990, παρατηρείται η συνεχής μείωση του όγκου της πραγματικής οικονομικής δραστηριότητας. Ταυτόχρονα, οι επενδύσεις και το οικονομικο κεφαλαιο έχουν αυξηθεί σημαντικά κατά τη διάρκεια των τελευταίων 3 δεκαετιών.(Cetkovic und Stockhammer 2010).

Μειωνει λοιπον το κρατος, όπως απαιτείται από τις νότιες χώρες του ΔΝΤ, ΕΚΤ και Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ευρωπαϊκή, σε αυτή την κατάσταση, επιπλέον, τις δημόσιες επενδύσεις στην εκπαίδευση, τις υποδομές και την υγεία, τότε αυτό έχει τα ίδια αποτελέσματα και μειώνει την αγοραστική δύναμη και τη ζήτηση με παραλληλη αύξηση της ανεργίας. Η καθοδική πορεία με τον τρόπο αυτό ενισχύεται και η αύξηση της ανεργίας οδηγεί σε περαιτέρω υστέρηση των εσόδων και αυξήσεις των δαπανών του κρατικού προϋπολογισμού (Krugman, 2012).

Πηγες

Cetkovic, P. und Stockhammer, E. (2010): Finanzialisierung und Investitionsverhalten von Industrie-Aktiengesellschaften in Österreich. Wirtschaft und Gesellschaft, 36(4). S.453-479.

Flassbeck, H. (2010): Die Marktwirtschaft des 21. Jahrhunderts, Frankfurt/Main.

Krugman, P. (2012): Vergesst die Krise. Warum wir jetzt Geld ausgeben müssen, Frankfurt/Main.

Schulmeister, S. (2012): Die 2010er-Jahre – ein Jahrzehnt der Depression?, Präsentation bei der Tagung von Kautsky-Kreis und Kocheler Kreis, Berlin, 29.Juni 2012.

Οικονομικες δυσκολιες των κρατων

Εξ αιτιας της στασιμοτητας της εσωτερικης ζητησης και ελαχιστων επενδυσεων στην πραγματικη οικονομια ελαττωνονται επισης τα κρατικα εσοδα απο την φορολογια, διοτι πληρονονται λιγοτεροι φοροι και εισφορες κοινωνικης ασφαλισης. Αυτο ισχυει για φορους μισθων και φορους επι των κερδων το ιδιο οπως και για την φορολογια καταναλωσης.Με την μειωμενη επενδυτικη ταση μειωνονται οι θεσεις εργασιας και αυξανονται τα εξοδα κοινωνικων παροχων,κυριως για ανεργια η εργασια συντομου χρονου.

Αιτιες για την αυξηση του δημοσιου χρεους στις G-20  απο 2008/2015,συνολικη εκταση 39% του ΑΕΠ (Schlager 2012)

Η ανιση κατανομή και οι συνέπειές της

Αυτό το ισχυρό αντίκτυπο στον κρατικό προϋπολογισμό είναι επίσης ένα άμεσο αποτέλεσμα της άνισης κατανομής του πλούτου, διότι μια πιο ισότιμη κατανομή θα έφερνε μεγαλύτερη εγχώρια ζήτηση. Αν η αναλογία του πλουσιότερου τοις εκατό των εισοδηματιών στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών που προσελκύσει χρηματοδότηση περίπου 20% των συνολικών εσόδων, μειώνοταν στο 15% και αναδιανεμηθεί σε χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος χώρες, θα οδηγήγουσε σε άμεση αύξηση της συνολικής ζήτησης κατά 1%. Η μικρότερη αποταμιευτικη τάση στα χαμηλότερα εισοδήματα φέρνει περισσότερα χρήματα στην καταναλωση και, επομένως, και στην πραγματική οικονομία. Δηλαδή, η συνολική ζήτηση θα αυξηθεί κατά περίπου 2% και, επομένως, μειωνει την ίδια στιγμη την ανεργία (Stiglitz 2012). Και οι δύο επιδράσεις έχουν θετικα αποτελεσματα στην κατάσταση του προϋπολογισμού, επειδή ναι μεν αυξανονται τα φορολογικα εσοδα, μειωνοντε δε οι κοινωνικες δαπανες και η μεταφορά των πληρωμών. (Crotty 2012)

Έτσι, η οικονομική ύφεση προκαλει μια σειρά από αυτο-ενισχυτικες επίδρασεις και αυξάνει την πίεση στα κράτη και τους προϋπολογισμούς τους. Με τα πακέτα τόνωσης και διάσωσης των τραπεζών, το δημόσιο χρέος αυξηθηκε και απαιτηθηκαν ως αναναγκεες, υψηλότερες ετήσιες δαπάνες για τόκους . Ταυτόχρονα, μειωθηκε η πιστοληπτική ικανότητα των χωρών και έτσι οι δαπάνες για τόκους αυξήθηκαν για το νέο δημόσιο χρέος, το οποίο επιδρα αρνητικα στην εξέλιξη του προϋπολογισμού (Bieling 2011).

Πηγες

Crotty, J. (2012): The great austerity war: what caused the US deficit crisis and who should pay to fix it? Cambridge Journal of Economics, 36. S.79–104.

Marterbauer, M. (2012): Keynesianische Budgetpolitik unter neuen Rahmenbedingungen. Offensive Antworten auf Finanzkrise und Staatsschuldenkrise, Kurswechsel, 1/2012. S.11-22.

Reiner, S. (2011): Gutes Leben und gute Arbeit weggespart. ProKla, Zeitschrift für kritische Sozialwissenschaft, 41(2). S.213-230.

Schlager, C. (2012): Wer oder Was ist schuld an unseren Schulden und wer zahlt?, Präsentation Tagung Wege aus der Krise, Wien, 11. Mai 2012.

Stiglitz, J. (2012): The price of inequality - How todays divided society endangers our future. New York: Norton.

Φουσκες στις χρηματοπιστωτικες αγορες

Η αυξημένη δραστηριότητα στις χρηματοπιστωτικές αγορές ενισχυει την αναζήτηση νέων μορφών επενδύσεων και ολοένα υψηλότερες αποδόσεις. Αυτή η ανάπτυξη προωθείται μέσω νέων χρηματοοικονομικών προϊόντων και μεγάλα ποσά κεφαλαίου, για τα ψαχνονται νεες επενδυτικές ευκαιρίες.

Σε αυτή την περίπτωση, είναι ουσιαστικά πάντα το ίδιο μοτίβο, το οποίο διευκολυνει το σχηματισμό Φουσκων. Αυτό δημιουργεί την λεγόμενη "συμπεριφορά αγέλης" όταν πολλοί επενδυτές ακολουθουν την ιδια στρατηγική. Μια ανοδική τιμη προσελκυει νέους αγοραστες ,κατι που οδηγεί σε περαιτέρω αυξήσεις των τιμών και θετικές προσδοκίες, οι οποίες με τη σειρά τους προσελκύουν περισσότερους αγοραστές. Με αυτόν τον τρόπο, «υπερθερμαινονται» αγορες , δηλαδή τα εμπορεύσιμα αγαθά ή τα πιστοποιητικα μετοχων αξιολογουνται πολυ καλλυτερα αποτι στην πραγματικοτητα. Εάν επιτευχθεί ένα ορισμένο επίπεδο, γινεται η πωληση και η τιμή πέφτει πολυ γρήγορα - η φούσκα σκαει.(Kindleberger 197? Shiller 2006) Η μονομερής συστηματοποίηση και μηχανοποίηση των μοντέλων συμπεριφοράς στον χρηματοπιστωτικο κλάδο, δεν ενεργει αντιθετα προς αυτη την ταση,αλλα τον εχει μηχανοποιησει λογς της χρησης παρόμοιων στρατηγικών. (Orrell 2012).

Απο την σπειρα στην Φουσκα

Η φούσκα των ακινήτων στις Ηνωμένες Πολιτείες και Ισπανία εξελιχθηκαν παρόμοια. Οι απαιτήσεις για τη χορήγηση δανείων μειωθηκαν συνεχώς κάτω από την προσδοκία, ότι οι τιμές των κατοικιών θα αυξηθούν περαιτέρω. Μεγάλα τμήματα του πληθυσμού μπορεσαν να πάρουν στεγαστικά δάνεια που ποτέ δεν θα μπορούσαν να αποπληρωσουν υπό κανονικές συνθήκες, η μόνη εγγύηση ήταν η συνεχώς αυξανόμενη αξία του εκαστοτε σπιτιού. Τα ρισκα ηταν κρυμενα σε νέα χρηματοπιστωτικά προϊόντα (CDS, CDOs),τα οποια λογω της συγκεντροτικοτητας τους, υποσχονταν χαμηλοτερο ρισκο στους επενδυτες Η αγορά ακινήτων αυξηθηκε εξ αιτιας της εύκολης χρηματοδότησης πάρα πολύ, ετσι που οι τιμές των κατοικιών αυξανονταν συνεχώςΗ αγορά ακινήτων αυξηθηκε αισθητα λογω ευκολης χρηματοδότησης , ως εκ τουτου αυξηθηκαν και οι τιμες κατοικιων.Καταυτο τον τροπο τεθηκε σε λειτουργια ενα σπιραλε: Τα δανεια φαινονταν με την αυξηση των τιμων ευκολοτερα αποπληρωτεα και ετσι εληφθησαν κατω από λιγότερο αυστηρές προϋποθέσεις, επι πλεον δανεια με την προοπτική αυξήσεων στις τιμές των κατοικιών. Αυτό οδήγησε σε μια συνολική υπερεκτίμηση της ιδιοκτησίας και ενδεχομενος στην φουσκα. Η φούσκα έσκασε στο χρηματοπιστωτικό σύστημα, όταν έγινε σαφές, ότι ένας αυξανόμενος αριθμός των ιδιοκτητών ακινήτων, δεν μπορούσε να πληρώσει τις δοσεις και αποδείχθηκε στην απαραίτητη πωληση,οτι η αξία των ενυπόθηκων δανείων στην αγορά δεν θα μπορούσε να υλοποιηθει. (Marterbauer 2011).

Εξέλιξη των τιμών στην αμερικανική αγορά σπιτιού(Standard & Poors: Amerikanischer Immobilienpreisindex. 8/2010; Shiller 2006, Standards & Poors 2010).

Οι απωλειες επιμέρους τραπεζών μεταφέρθηκαν γρήγορα σε άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, και συνεπώς, στο σύνολο του τραπεζικού συστήματος. Αυτές οι συσωρευτικές συνέπειες προκαλούνται από την αμοιβαία αναχρηματοδότηση των τραπεζών. Έπειδη οι τράπεζες είναι στενά συνδεδεμένες και υπάρχει μεγάλη αβεβαιότητα για τα επιμέρους ιδρύματα σε ποιο βαθμό τα ιδια επηρεάζονται από τις προβληματικές τράπεζες. (Caballero & Simsek, 2011).Με το που εσκασε η φουσκα δημιουργηθηκαν προβληματα πληρωμων,μερικες τραπεζες δε χρειαστηκε να σβησουν βραχυπροθεσμα δανεια.Εν το μεταξυ αυξηθηκε η πιεση σε αλλες τραπεζες να πουλησουν περιουσιακες αξιες. Αυτη λοιπον η αλυσιδωτη αντιδραση αναφεροταν κυριως στην αγορα διαφορων χρεογραφων οπως τα CDOs και οδηγησε σε δραματικη μειωση τιμων(Fire Sales), οπως και στις επακολουθες ζημιες στους τραπεζικους ισολογισμους.

Η φουσκα θα ειχε τραγικα αποτελεσματα,διοτι δεν θα συμπεριελαμβανε μονον ,οπως παλαιοτερα,μερικες εταιρειες και επενδυτες,αλλα εκατομμυρια ανθρωπων που ξαφνικα ειναι υπερχρεομενοι,δεν εχουν πλεον τιποτα και με την ακολουθη καταρρευση της οικονομιας,εχασαν εργασια και στεγη(Stiglitz 2012).Εχουμε λοιπον παρα πολλα δανεια που δεν μπορουν να εξοφληθουν, καθιστοντας ετσι αναγκαια τεραστια πακεττα διασωσης των τραπεζων.

Πηγες

Caballero, R. & Simsek, A. (2011): Fire Sales in a Model of Complexity. Working Paper, National Bureau of Economic Research, March 14 2011, 1-41.

Kindleberger, C.P. (1978): Manias, Panics and Crashes. London: Macmillan.

Marterbauer, M. (2011): Zahlen bitte! Die Kosten der Krise tragen wir alle. Wien.

Orrell, D. (2012): Economyths - how the science of comlex systems transforms economic thought. London: Icon.

Shiller, R.J. (2006): Irrational Exuberance. Crown Business.

Stiglitz, J. (2012): The price of inequality- How today´s divided society endangers our future. New York: Norton.

Standard & Poor´s (2010): Case-Shiller Home Price Index, Amerikanischer Immobilienpreisindex.

Διασωση των τραπεζων

Οι Τραπεζες βρεθηκαν με το σκασιμο της φουσκας των ακινητων και την οικονομικη υφεση σε δυσκολιες αναχρηματοδοτησης. Πολλα απο τα λεγομενα ασφαλη χρηματοοικονομικα προιοντα εγιναν μη ανακτησιμα πλεον.Για αυτο επρεπε να αποσβεστουν τεραστια ποσα που δημιουργησαν τεραστια χρεη κυριως στις Εταιρειες ειδικου σκοπου,οι οποιες διαχειριζονταν τις χρηματοοικονομικες συναλλαγες.Λογω της στενης τους σχεσης με τις τραπεζες μεταφερθηκε και το ρισκο (Liebert et al. 2012).Μια δευτερη αποψη βασιζεται στηναξιολογηση του Ρισκου των Τραπεζων,διοτι δοθηκαν πολλα δανεια διχως τις απαιτουμενες εγγυησεις και διχως την ασφαλεια του απαιτουμενου αποθεματικου. Με την Κριση, εμειναν για πολλα δανεια οι επιστροφες απληρωτες, κατι που οδηγησε σε μεγαλες απωλειες στις τραπεζες. Η μειωση ρευστοτητας και ελλειψη ιδιων κεφαλαιων εβλαψαν το κλιμα εμπιστοσυνης προς τις τραπεζες.Για αυτο το λογο επρεπε τα κρατη σε αυτη την περιπτωση να παρεχουν πολλα χρηματα,ετσι ωστε να μην καταρρευση η Οικονομια και να παραμεινουν οι τραπεζες λειτουργικες.(Schulmeister 2009).

Βαθμος συνολικης βοηθειας χρηματοοικονομικων τομεων σε % ΑΕΠ 2010 της ΕΟΚ/27(4506,47 δις.€

Η αναγκη σωτηριας μεγαλων τραπεζων,φαινεται στη λεγομενη συστημικη σημασια αυτων των χρηματοπιστοτικων ιδρυματων.Συστημικη σημασια εχουν οι τραπεζες, οταν, οι εθνικες και διεθνεις συνδεσεις τους με την ιδιωτικη οικονομια αλλα και με την ενδοτραπεζικη αγορα, ειναι τοσο εντατικες , που η καταρρευση αυτων των τραπεζων, θα ειχε ανυπολογιστες συνεπειες για το οικονομικο συστημα.Διοτι λογω αυξησης του επιπεδου χρεους των εταιρειων γινεται η δανειοδοτηση στην οικονομια τα τελευταια χρονια, πολυ σημαντικη. (Busch 2012).

Ποιος πληρωνει?

Στην Αυστρια ανατεθηκε συγκριτικα ενα μεγαλο πακετο διασωσης τραπεζων,επειδη ο τομεας οικονομιας πολυ περισσοτερο του μεσου ορου συμβαλει στο ΑΕΠ και τα αυστριακα πιστωτικα ιδρυματα δρουν εντατικα σε χωρες της ανατολικης ευρωπης.Το πλαισιο της τραπεζικης βοηθειας για Αυστρια περιλλαμβανει 15 δις., εκ των οποιων μεχρι τωρα 11,7 δις χρησιμοποιηθηκαν.Μεχρι στιγμης ηταν αναγκαιο να χρεωθουν 3,4 δις.λογω της διασωσης τραπεζων.(Standard, 22.7.2012). Η διασωση Τραπεζων απαιτει αυξημενο δανεισμο καθως δε και υψηλα εχοδα τοκων στο τρεχοντα προυπολογισμο αυξανοντας ετσι την πιεση στα Κρατη. Ενα εργαλειο διασωσης τραπεζων ηταν η δημιουργια κακων τραπεζων μεσω των τραπεζων που ηδη πασχουν η του Κρατους. Κακες Τραπεζες εξυπηρετουν την αποθηκευση μη εξυπηρετουμενων δανειων και χρεογραφων δημιουργοντας ετσι τη δυνατοτητα εκκαθαρισμου τραπεζικου ισολογισμου. Μονο στην, απο το γερμανικο Κρατος δημιουργημενη κακη τραπεζα Hypo Real Estate, υπηρχαν τον Απριλιο 2013 περιουσιακα στοιχεια στο ενεργητικο γυρω στα 125 δις.Εκτιμησεις σε ολη την ευρωπη υποθετουν,οτι οι κακες τραπεζες κρυβουν εναν ογκο της ταξης ανω του ενος τρισεκατομμυριου ευρω.(Hesse 2013).Ασαφες ειναι στη συνεχεια ,ποιες απωλειες λογω των κακων τραπεζων και της αναδιαμορφωσης των τραπεζων μελλοντικα δημιουργουνται.Τα οικονομικα ρισκα για Κρατη και φορολογουμενους που κρυβει ο τραπεζιτικος τομεας,ειναι κεντρικα επιχειρηματα εταιρειων αξιολογησης στην βαθμολογια της φερεγγυοτητας των κρατων.

Πηγες

Busch, U. (2012): Zur Rolle der „Finanzindustrie“ in Wirtschaft und Gesellschaft, Sitzungsberichte der Leibniz-Sozietät der Wissenschaften zu Berlin, 113/2012, S.47-66.

Hesse, M. (2013): Auf der Kippe. Der SPIEGEL, 17/2013, 22.04.2013, S.74.

Liebert, N., Ötsch, S. und Troost, A. (2012): Der graue Markt der Schattenbanken. Blätter für deutsche und internationale Politik, 6/2012. S.83-90.

Schulmeister, S. (2009): Der "Aufbau" der großen Krise durch "business as usual" auf Finanzmärkten, Vortrag auf der Jahrestagung der Keynes-Gesellschaft, Wien, 16. und 17.Februar 2009.

Κριση δημοσιου χρεους

Περι οικονομικης κρισης μιλαμε σημερα στα μεσα ενημερωσης επι το πλειστον για την κριση δημοσιου χρεους,διοτι το κρατικο χρεος αυξηθηκε πολυ σε σχεση με την παραγωγη(ΑΕΠ). Σημαντικο ειναι σε αυτο το σημειο να εξετασουμε καλλυτερα για ποιο λογο αυξηθηκε το δημοσιο χρεος.Ο συνδυασμος μειωμενων εισοδηματων με την αυξηση εσοδων για στηριξη της αναπτυξης καθως δε και η θεμελιωση πακετων/μηχανισμων διασωσης τραπεζων, ειναι οι κυριοτεροι παραγοντες για τα δυσμενη οικονομικα μιας χωρας . (Flassbeck 2012) Η αναπτυξη του δημοσιου χρεους στον εν συνεχεια πινακα δειχνει την ανοδικη πορεια του δημοσιου χρεους εξ αρχης.

Δημοσιο χρεος σε ποσοστο του ΑΕΠ(ακαθαριστο εθνικο προιον) βασιζομενο σε τετραμηνη βαση (eigene Darstellung, Datenbasis: Eurostat 2013)

Το δημοσιο χρεος ηταν σε φθινουσα πορεια (σε σχεση με την οικονομικη επιδοση) σε ολοκληρη την ευρωπη μεχρι το ξεσπασμα της κρισης. Αρχικα, η κριση και τα συνδεδεμμενα με αυτην πακετα διασωσης και η μαζα μη εισπρακτεων φορων,προκαλεσαν την μεγαλη αυξηση του χρεους στα ευρωπαικα νοικοκυρια. Εγινε προσπαθεια να αντιμετωπισθει η καθοδικη πορεια της Οικονομιας με διαφορους πολιτικοοικονομικους μηχανισμους. Η επιπλεον υπερχρεωση ειχε σε συνδυασμο με την ασχημη οικονομικη κατασταση,ιδιαιτερα στην Νοτια Ευρωπη επιπτωσεις στην αξιολογηση της πιστοληπτικης ικανοτητας των κρατων και φυσικα στο επιτοκιο για την αναχρηματοδοτηση του κρατικου προυπολογισμου.Εξακολουθει η υφεση κυριως στην νοτια Ευρωπη τοτε χειροτερευει ο προυπολογισμος απο επι πλεον φορων που δεν εισπραττονται και αυξανομενων κοινωνικων παροχων. Προκειται σε τετοια περιπτωση να περιορισθει η ευχερεια κινησης κρατικων δαπανων,οπως απαιτει το δημοσιονομικο συμφωνο,τοτε δεν ειναι δυνατον να τεθουν σε χρηση αρκετα κινητρα για την ζητηση. Η καθοδικη δυναμικη επιταχυνεται και τα κρατη μεταπηδουν γρηγορα σε μεγαλυτερες οικονομικες δυσκολιες. (Stiglitz 2012).

Πηγη

Eurostat Datenbank (2013): Vierteljährlicher öffentlicher Schuldenstand, , Abgerufen am 06. Juni 2013.

Flassbeck, H. (2012): Zehn Mythen der Krise, Berlin.

Stiglitz, J. (2012): The price of inequality - How todays divided society endangers our future. New York: Norton.

Διεθνεις Ανισοροπιες

Η εισαγωγή της ευρωπαϊκής οικονομικής και νομισματικής ένωσης ήταν αρχικά συνδεδεμένη με την ελπίδα ότι μια βαθύτερη οικονομική ολοκλήρωση θα βοηθουσε επισης την πολιτικη ολοκληρωση της ευρωπαϊκής ηπείρου Σήμερα, ωστόσο, είμαστε μάρτυρες μιας αντίστροφης εικόνας, στην οποια χρησιμοποιούνται συχνά οικονομικές πτυχές, που αμφισβητουν τη νομιμότητα και τη χρησιμότητα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και σε ορισμένα κράτη μέλη στοχευμένα επίθενται.. Φαίνεται ότι ο βαθμός της οικονομικής ολοκλήρωσης εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τουλάχιστον στο πλαίσιο της κρίσης, οδήγησε όχι σε μια απόκλιση της Ευρώπης (Fisahn 2012). Αλλά πώς εγινε μια τετοια εξελιξη;

Σοβαρες ατελειες σχεδιασμου

Η απάντηση στο ερώτημα αυτό έγκειται στον σχεδιασμό της Ευρωπαϊκής Νομισματικής Ένωσης.. Ένα ενιαίο νόμισμα απαιτεί συγκεκριμένα από τα επιμέρους κράτη μέλη ένα βαθμό οικονομικού συντονισμού, προκειμένου να λειτουργήσει καλά. Αυτό έχει ήδη ληφθεί εν μέρει υπόψη στην εισαγωγή της νομισματικής ένωσης. Τέλος, θα πρέπει το λεγόμενο «Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης" να κατατάξει τις δημοσιες δαπανες των συμμετεχουσών χωρών σε κοινούς κανόνες σχετικά με τη δημοσιονομική πειθαρχία. Το γεγονός ότι χώρες όπως η Ισπανία ή η Πορτογαλία, που βρίσκονται και διαπομπευονται στα δημόσια μέσα ενημέρωσης λογω του χρέους σήμερα, ηταν πάντα παραδειγματικες χωρες όσον αφορά τη συμμόρφωση με το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης (ενώ χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία ή η Μεγάλη Βρετανία το έχουν επανειλημμένα παραβιάσει),όχι μόνο δεν αγνοειται σημερα, αλλά δίνει επίσης μια ένδειξη για το ποια θέματα ξεχαστηκαν η αγνοηθηκαν κατα την εισαγωγη της Συμφωνιας. Ένα από αυτά τα τυφλά σημεία είναι το θέμα των διεθνών εμπορικών ανισορροπιών, που φερνει την Ευρωπαϊκή Ένωση σήμερα σε οριακό σημείο. Ο λόγος για αυτό είναι ότι τέτοιες εμπορικές ανισορροπίες αυξανουν αυτόματα το εξωτερικό χρέος σε μια νομισματική ένωση (Horn et al. 2009). Εάν οι ανισορροπίες δεν αποικοδομούνται συγκεκριμένα, δημιουργειται ένα βουνό μη βιώσιμου δημόσιου και ιδιωτικού χρέους - χωρίς οι πολιτικοί παράγοντες να έχουν την ευκαιρία εξουδετερωσης μιας τέτοιας εξέλιξης .

Μια νομισματική ένωση μπορεί να λειτουργήσει έτσι, μόνο οταν όλες οι ενδιαφερόμενες χώρες τηρούν τους κοινούς κανόνες.Πολύ πιο σημαντικο από τους αυστηρούς κανόνες του ελλείμματος, όπως προβλέπεται στο Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης, είναι ο συντονισμός της κοινής εξέλιξη των τιμών. Επειδή μεσω του κοινου νομισματος δημιουργουνται σταθερες συναλλαγματικες ισοτιμιεσ μεταξύ των χωρών. Έτσι, δεν υπάρχουν περισσότερες δυνατότητες για διορθωση διαφορετικων εξελίξεων των τιμών από την ανατίμηση ή υποτίμηση των νομισμάτων (Mentel και Shepherd 2012). Αυξάνονται οι τιμές σε μια χώρα πιο γρήγορα από ό, τι στην άλλη, έτσι αύξανονται οι εισαγωγες της χώρας αυτής (οι εισαγωγές είναι σχετικά φθηνότερες ) και μειωνονται οι εξαγωγές (εξαγωγές σχετικά πιο ακριβες ), δημιουργουνται εμπορικές ανισοροπίες και αυξανόμενο εξωτερικό χρέος, δεδομένου ότι η αύξηση των καθαρών εισαγωγών με εξωτερικό δανεισμό πρέπει να χρηματοδοτηθούν.

Σχέση μεταξύ των μισθών και των τιμών (Flassbeck 2012).

Το κρίσιμο σημείο για μια συντονισμένη εξέλιξη των τιμών είναι οι μισθοί. Αυτό δείχνει την εξέλιξη του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος, δηλαδή το ακαθάριστο εισόδημα ανά μισθωτο διαιρείται με το ΑΕΠ ανά απασχολούμενο , σε σχέση με τις τιμές.Και οι δύο παράγοντες απεικονιζονται στο ακόλουθο σχήμα (Flassbeck 2012). Επομένως, η Ευρώπη στερείται, μεταξύ άλλων, μιας συντονισμένης μισθολογικής πολιτικής .

Πηγες

Fisahn, A. (2012): Den Stier das Tanzen lehren? Europa vor neuen Herausforderungen, ProKla, Zeitschrift für kritische Sozialwissenschaft, 42(3). S.357-376.

Flassbeck, H. (2012): Zehn Mythen der Krise, Berlin.

Horn, G., Joebges H. und Zwiener, R.(2009): Von der Finanzkrise zur Weltwirtschaftskrise (II) Globale Ungleichgewichte: Ursache der Krise und Auswegstrategien für Deutschland, IMK Report Nr.40, Düsseldorf.

Mentel, L. und Schäfer, A. (2012): Die Währungsunion in der Krise. Wieso wir nur gemeinsam wieder herauskommen, Friedrich Ebert Stiftung, Berlin.

Εμπορικες Ανισοροπιες στην Ευρωπαικη Ενωση

Μετά τη δημιουργία του ευρωπαϊκού νομισματικού χώρου συμφωνήθηκε κοινός στόχος για τον πληθωρισμό κάτω του 2% ετησίως και για το σύνολο της ζώνης του ευρώ. Ωστόσο, οι επιμέρους ευρωπαϊκές οικονομίες απομακρυνθηκαν συστηματικά και σε διαφορετικές κατευθύνσεις. Ο στόχος για 2% πληθωρισμό, που δεν θα επρεπε να επιτρέπει την απόκλιση, επιτεύχθηκε μόνο στο μέσο όρο της ΕΕ. Ενώ οι νότιες χωρες έδειξαν αύξηση του μοναδιαίου κόστους εργασίας πάνω από το όριο του 2%, ήταν κυρίως οι εξαγωγικα προσανατολισμένες χωρες,όπως η Γερμανία ή η Αυστρία, που ειχαν ενα μαζικά χαμηλότερο οριο (Spiecker 2012).

Εξέλιξη του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος στη ζώνη του ευρώ (Spiecker 2012).

Σε περίπτωση που οι μεταβολές του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος είναι χαμηλότερες από το στόχο για τον πληθωρισμό, τότε σημαίνει αυτό ότι οι ονομαστικοί μισθοί έχουν αυξηθεί λιγότερο από ό, τι το άθροισμα των ρυθμών αύξησης της παραγωγικότητας και του στόχου για τον πληθωρισμό. Αυτό οδηγεί στο γεγονός, ότι το πραγματικό ποσοστό πληθωρισμού ειναι κατω του στοχου, διότι οι μισθοί καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό το ποσοστό του πληθωρισμού. Το αποτέλεσμα είναι, μαζική ανισοροππια μακροοικονομικών στη ζώνη του ευρώ, δεδομένου ότι οι χώρες που έχουν πέσει κάτω από το όριο του 2%, ήταν σε θέση να αυξήσουν τις εξαγωγές τους σε βάρος των άλλων χωρών και την ίδια στιγμή οι εργαζόμενοι σε αυτές τις χώρες να μην εχουν πλέον επωφεληθη από την αύξηση της παραγωγικότητας που προκύπτει. Έτσι,μεσω αυτων των διαφορετικων μισθολογικων εξελίξεων,ηρθαμε σε ανισοροπίες στο εμπόριο και, επομένως, σε μια μονομερή χρέωση εντός της ζώνης του ευρώ. Η συνεχής αύξηση αυτων των ανισορροπιών ,φαινεται στην γραφικη αναπαράσταση (Horn et al. 2009).

Εμπορικές ανισοροπίες στη ζώνη του ευρώ (Spiecker 2012).

Φυσικά, οι διαφορετικές μισθολογικές εξελίξεις στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης είχε επίσης αντίκτυπο στις εμπορικές σχέσεις.Έτσι, τα προϊόντα από τη Γερμανία και την Αυστρία ήταν σχετικά πιο φτηνα και μπορούσαν εύκολα να πωληθούν σε άλλες χώρες της ΕΕ.Δεδομένου ότι οι χαμηλότερες τιμές ήταν χαμηλότερες από τους μισθούς, οι άνθρωποι στη Γερμανία και την Αυστρία δεν μπορούσαν να καταναλώνουν πλέον τα προϊόντα που παράγονται από τους ίδιους και ετσι παρέμεινε η εγχώρια ζήτηση στάσιμη.Για αυτο οι ανθρώποι στη νότια Ευρώπη θα είχαν μεγαλύτερες αυξήσεις στο εισόδημα και συνεπώς και επιπλέον αγοραστική δύναμη. Αυτό έγινε για τη δημιουργια μιας αγοράς πωλήσεων,για τα προϊόντα σε σχετικά χαμηλότερες τιμές - έτσι ώστε τα έσοδα από τις εξαγωγές να βασίζονται σε μεγάλο βαθμό από την πρόσθετη αγοραστική δύναμη μέσω σχετικά γενναιόδωρων σε εξέλιξη μισθών στις χώρες της νότιας ευρώ (Becker 2010).

Το ανταγωνιστικο Διλειμμα.

Αυτός ο ανταγωνισμός μεταξύ των μελών δεν είναι μια καλή στρατηγική στο πλαίσιο μιας νομισματικής ένωσης. Στη συγκεκριμένη περίπτωση παρουσιάζεται στο κοινό της Γερμανίας ως εξαγωγικα παγκόσμιος πρωταθλητής και μοντελου κορυφαίου μαθητή. Αυξηση του εξαγωγικου εμποριου δεν ειναι ο αυτοσκοπος. Εχουν νοημα όμως μέσα σε μία νομισματική ένωση,οταν τοτε καθιστά οικονομικά μόνο υπό την προϋπόθεση ότι οι εισαγωγές πραγματοποιήθηκαν δυνατή επιστροφή και στον ίδιο βαθμό, που απευθύνονται στις ανάγκες του εγχώριου πληθυσμού. (Bofinger 2006). Αν όλες οι χώρες επιδιώκουν στην ΕΕ μιας τέτοια στρατηγική παρουσιαζεται ένα δίλημμα ως αποτέλεσμα της μείωσης της αγοραστικής δύναμης, οι βασικές προϋποθέσεις για την αύξηση των εξαγωγών δεν θα είναι διαθέσιμες.

Η ανάπτυξη των εμπορικών ανισορροπιών δειχνει με την παροδο του χρόνου ξεκάθαρα πως η εισαγωγή της νομισματικής ένωσης βοήθησε τα εξαγωγικό προσανατολισμό σε χώρες, τη Γερμανία και την Αυστρία στις μισθολογικές παραχωρήσεις σε θετικό υπόλοιπο του εμπορικού ισοζυγίου(Hein und Truger 2011). da die entsprechenden Importe nur durch Kredite exportorientierter Länder wie Deutschland finanziert werden konnten (Hein und Truger 2011).

Πηγες

Becker, J. (2010): EU in der Krise: Bruchlinien zwischen Zentrum und Peripherie, Kurswechsel 1/2010. S.6-23.

Hein, E. und Truger, A. (2011): Finance-dominated capitalism in crisis – the case for a Keynesian New Deal at the European and the global level. In: Arestis, P.; Sawyer, M. (Hrsg.): New Economics as Mainstream Economics, Basingstoke.

Horn, G., Joebges H. und Zwiener, R. (2009): Von der Finanzkrise zur Weltwirtschaftskrise (II) Globale Ungleichgewichte: Ursache der Krise und Auswegstrategien für Deutschland, IMK Report Nr.40, Düsseldorf.

IMK (2012): Böckler Impuls 16/2012, Düsseldorf.

Spiecker, F. (2012): Vortrag im Bruno Kreisky Forum, Wien. 21. Juni 2012.

Εξωτερικο χρεος

Στην δημόσια συζήτηση προβαλεται το δημόσιο χρέος συνήθως αδιαφοροποίητο παρα προβληματικο: Κρατη με υψηλό χρέος είναι ευάλωτα σε επιθέσεις κερδοσκόπων και θα πρέπει να πληρώσουν υψηλότερα επιτόκια για την εξυπηρέτηση του χρέους τους. Η κατάσταση δεν είναι τόσο απλή. Από τη μία πληρώνουν χώρες όπως π.χ η Ιαπωνία, παροτι εχει τεραστιο ποσοστο δημοσιου χρεους στα σχεδον 250% ,πληρωνει μόνο τα πολύ χαμηλά επιτόκια. Ο κύριος λόγος για αυτό, είναι ότι τα κράτη είναι κατά κύριο λόγο σε δικούς τους ανθρώπους χρεομενα και οι κερδοσκοπικές πιέσεις ειναι αποτελέσμα από το διεθνές εμπόριο του εξωτερικού χρέους.

Αναπτυξη δημοσιου χρεους(Flassbeck 2012).

Αναπτυξη επιτοκιων (Flassbeck 2012).

Μετραει και το ιδιωτικο χρεος.

Απο τη αλλη, πρεπει η ισοροπια στον ισολογισμο του κρατους,εξεταζοντας το συνολικο χρεος του,να τεθει απεναντι στο ιδιωτικο χρεος και τις πιστωσεις,διοτι σε τελευταια αναλυση,βρισκονται αυτες οι εθνικες οικονομιες υπο πιεση χρεους,στις οποιες το καθαρο ισσοροπιστικο του ισολογισμου ειναι ιδιαιτερα αρνητικο. Όλα αυτά ,δυστυχώς, χανονται στην δημόσια συζήτηση, η οποία μειώνεται οικονομικά μονο στο θεμα του δημόσιου χρέους(Marterbauer 2011). Σαυτο το σημειο δείχνει η υπόθεση της Ισπανίας, ποσο αποφασιστικής σημασίας είναι ο παράγοντας του ιδιωτικού χρέους: Όποιος διαβάσει σχετικά τις αιτιολογίες των οργανισμων αξιολόγησης για την υποτίμηση της Ισπανίας,θα εξακριβωσει συντομα, ότι το κύριο επιχείρημά τους είναι ο μεγάλος αριθμός των επισφαλών δανείων, τα οποία βρισκονται σε λήθαργο στο ισπανικό τραπεζικό σύστημα. Γι 'αυτό είναι ένα πρόβλημα του ιδιωτικού χρέους, όχι του δημόσιου, που στην Ισπανία βρισκεται ακόμη και κάτω από το επίπεδο της Αυστρίας. Ωστόσο, το πρόβλημα αυτό θα μπορούσε να αντιστραφεί εάν στην Ισπανία γινοταν μεγαλύτερη διάσωση των τραπεζών σε βάρος των φορολογουμένων. Τα χρήματα αυτά, θα πρέπει οι Ισπανοί να δανειστούν από το εξωτερικό (Becker und Jäger 2009).

Ανισοροπια σαν συστημικο λαθος

Συστηματικες εμπορικές ανισοροπίες, δηλ.ανισορροπίες στο εξωτερικό εμπόριο, στο πλαίσιο μιας νομισματικής ένωσης σε ένα υψηλότερο εξωτερικό χρέος, το οποίο αυξάνει την πίεση του χρέους στην σχετική χώρα. Έτσι είναι λογικό,να μιλαμε περιληπτικα για το εξωτερικο χρεος ως κεντρική πηγή της οικονομικής πίεσης. Το δημοσιο χρέος είναι μόνο ένας παράγοντας από πολλούς. Αλλά με ποιο τρόπο τέτοιες εμπορικές ανισοροπίες συνεπάγονται την αυτόματη αύξηση του χρέους; Ο μηχανισμός πίσω από αυτό είναι πολύ απλος : Εισάγει μια χώρα περισσότερο από ότι εξάγει, θα πρέπει να δανειστεί τα χρήματα για τις παραπανω εισαγωγές από το εξωτερικό. Σε μία περίπτωση, χωρίς νομισματική ένωση, εχει μια τέτοια χώρα τη δυνατότητα να υποτιμήσει το νόμισμά της, καθιστώντας τα προϊόντα της στο εξωτερικό φθηνότερα και τα εισαγόμενα προϊόντα να είναι ακριβοτερα στην εγχώρια αγορά,ετσι ωστε μα ισχυει σχετική ισορροπία σε εισαγωγές και εξαγωγές.

Ωστόσο, στο πλαίσιο μιας νομισματικής ένωσης, δεν υπάρχει τέτοια δυνατότητα. Εφ 'όσον επικρατουν εμπορικες ανισοροπιες εντός της Ευρώπης, αυξανεται το χρέος των καθαρών εισαγωγέων , ανεμπόδιστα ως προς τις υπόλοιπες πιστωσεις των χωρών εξαγωγής (Flassbeck 2010), με αποτέλεσμα να φερνουν ολόκληρο το οικονομικό μας σύστημα σε κινδυνο.

Τα δημιουργουμενα ετσι, χρέος και πίστωση είναι προβλήματικα και για τους"καλύτερους εξαγωγεις : Τα κέρδη επενδυονται μεσω παράκαμψης του τραπεζικού τομέα στο εξωτερικό - και ως εκ τούτου δεν είναι πλέον τυχαίο το γεγονός ότι κυρίως γερμανικές και γαλλικές τράπεζες κατέχουν ομόλογα του Ελληνικού Δημοσίου. Τέλος, οι εξαγωγικα προσανατολισμένες χωρες ηταν απο χρονια προετοιμασμενες (με εξαίρεση την Ελλάδα) να χρηματοδοτησουν το χρεος κυρίως του ιδιωτικού τομέα της νότιας Ευρώπης από τα έσοδα των εξαγωγων. Αυτό οδηγεί σε μια διαμετρικά αντίθετη εξέλιξη των λογαριασμών των κρατων στο πλαίσιο της νομισματικής ένωσης. Χώρες όπως η Γερμανία, η Αυστρία, η Φινλανδία και η Ολλανδία συγκεντρώνουν όλο και περισσότερα πιστωτικά, ενώ το χρέος της Ισπανίας, της Ιταλίας, της Ελλάδας ή ακόμη και της Γαλλίας και Πορτογαλίας αναπτυχθηκε. Στο παρακάτω γράφημα παρουσιάζεται συνοπτικά η εξέλιξη των ισοζυγίων τρεχουσών συναλλαγών και δείχνει πόσο χρεωμενες στην Γερμανια ειναι οι χώρες υπο πιεση (Dullien 2010). Ωστόσο, η Γερμανία πέτυχε ένα «πλεόνασμα του ισοζυγίου πληρωμών" των περίπου € 52.900 εκατομμύριων κατά το τέταρτο τρίμηνο του 2012(Eurostat 2013).

Συσσωρευμένο εξωτερικό χρέος της Γερμανίας και των χωρών της κρίσης σε σύγκριση (Datenbasis: AMECO).

Στην ιδια βαρκα η στην ιδια κατασταση...

Εμπορικές ανισορροπίες οδηγουν αυτομάτως στο πλαισιο της νομισματικής ένωσης σε όλο και αυξανόμενο εξωτερικό χρέος (και πιστώσεων), το οποίο με τη σειρά του άμεσα και έμμεσα ειναι (όπως σχετικά με την επιροη των οργανισμών αξιολόγησης) για μελλοντικα επιτοκια ζωτικής σημασίας . Αυτό όχι μόνο αυξάνει την πίεση στις χώρες που έχουν να πληρώσουν υψηλότερες πληρωμές τόκων, ως αποτέλεσμα, αλλά και αυτές στον ιδιωτικού τομέα (τράπεζες, νοικοκυριά και επιχειρήσεις) των οποίων τα δάνεια είναι επίσης πιο ακριβά. Παρεπιπτοντως : πραγματικά ισχυρα αυξήθηκε το δημόσιο χρέος,κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης με τις δαπάνες για τα πακέτα τόνωσης της οικονομίας και διάσωσης των τραπεζών. Μόνο που συχνά κρύβονται από τη δημόσια συζήτηση. Το παρακάτω διάγραμμα δείχνει ότι μόνο χώρες όπως η Ισπανία και η Ιταλία μείωσαν το χρέος τους, πριν από την κρίση.

Ανάπτυξη του δημόσιου χρέους πριν και μετά την κρίση (Schlager 2012).

Πηγες

Becker, J. und Jäger, J. (2009): Die EU und die große Krise. ProKla, Zeitschrift für kritische Sozialwissenschaft 39(4). S.541-558.

Dullien, Sebastian (2010): Ungleichgewichte im Euro-Raum: Akuter Handlungsbedarf auch für Deutschland, Friedrich-Ebert-Stiftung, Bonn.

Eurostat Datenbank (2013). Zahlungsbilanz, Leistungsbilanz und Vermögensübertragungen, vierteljährliche Daten, Abgerufen am 04. Juni 2013.

Flassbeck (2010): Die Marktwirtschaft des 21. Jahrhunderts, Frankfurt/Main.

Flassbeck, H. (2012): Zehn Mythen der Krise, Berlin.

Marterbauer, M. (2011): Zahlen bitte. Die Kosten der Krise tragen wir alle, Wien.

Schlager, C. (2012): Wer oder Was ist schuld an unseren Schulden und wer zahlt?, Präsentation Tagung Wege aus der Krise, Wien, 11.Mai 2012.

Τοκοι και χρηματοδοτηση των κρατων

Staaten unter Druck Η καταπιεστικη επιβαρυνση απο τους τοκους ήταν ένας από τους κύριους παράγοντες της σημερινής κρίσης. Εκ τουτου ειναι οι τοκοι,κυριως για εκεινες τις χωρες,ενα προβλημα,οι οποιες ετσι κι αλλοιως ειναι ηδη υπο αναλογικα μεγαλη πιεση. Πριν την κριση ηταν οι τοκοι,που επρεπε να πληρωνουν τα κρατη της ΕΟΚ,περιπου στο ιδιο επιπεδο του ευροχωρου. Στην Ελλαδα υπηρχαν οι ιδιοι τοκοι οπως στην Γερμανια.Στην εικονα φαινεται,ποσο εντατικα μετακινηθηκαν,στην περιοδο της κρισης,τα διαφορα επιπεδα τοκων μεταξυ τους, δεδομένου ότι άλλαξαν και οι αξιολογησεις δραματικα, με την έλευση της οικονομικής κρίσης, ετσι ωστε να "τιμωρούνται" χρεωμενες εθνικες οικονομιες με υψηλότερα επιτόκια.Για την πίεση του χρέους καθ 'αυτή, είναι επίσης σχετικά αδιάφορο αν πρόκειται για ιδιωτικό ή δημόσιο χρέος (δημόσιο χρέος), δεδομένου ότι οι παράγοντες της χρηματοπιστωτικής αγοράς υποθέτουν ότι οι προβληματικές τράπεζες θα διασωθουν από τα κράτη και τα ιδιωτικα χρέη θα επιβαρυνοθν το δημοσιο τομεα. (Flassbeck und Spiecker 2012).

Αναπτυξη επιτοκιων κρατικων ομολογων πριν και μετα την κριση

Ποιον ωφελει η Κριση?

Και πάλι εδω γινεται σαφές ότι η Αυστρία και η Γερμανία θα επωφελουνται εις βάρος των χωρών που βρίσκονται σε κρίση.Οσο περισσότερο αυξανονται εκει τα επιτόκια, τα φθηνότερα θα γινονταο τα δάνεια για την Αυστρία και τη Γερμανία, καθώς οι επενδυτές, ανασφαλεις οπως ειναι λογω των ταραχων στις χρηματοπιστωτικές αγορές, τροποποιουν το σκεπτικο τους στο θεμα ασφαλεια. Αυτό καθίσταται σαφές από την πολυτάραχη και ταυτόχρονα δραστική υποτίμηση των οργανισμών αξιολόγησης της πιστοληπτικής, οι οποιες ενισχυουν αυτη την ταση. (Gärnter und Griesbach 2012).

Η εικονα δειχνει, οτι στις εκτιμησεις των κρατων που βρισκονται σε κριση, μολις απο το 2010 και μετα ,δηλ.ενα χρονο μετα απο το ξεσπασμα της κρισης,αλλαξε κατι ριζικα. Οι συνέπειες είναι σαφείς: αν ξαφνικά πρεπει να πληρωθουν περισσότερο απο τους διπλασιους τοκους πρεπει να πληρωθουν, και ταυτόχρονα το χρέος που οφείλεται στο κόστος των πακέτων διάσωσης τραπεζών και κινήτρων αναπτυξης της οικονομιας ,με παραλληλη μείωση των φορολογικών εσόδων,τοτε δυσκολευεται η αναχρηματοδότηση των κρατών. (Neubäumer 2011). Στο πλαίσιο αυτης της εξελιξης βρισκονται Κρατος και Δημοκρατια υπο πιεση,ετσι γινεται το δημοσιονομικο χρεος ενα θεμα για τα μεσα ενημερωσης. Ενα σημαντικο ρολο παιζουν συγκεκριμενα οι υπηρεσιες αξιολογησης,που αξιολογουν και βαθμολογουν την δανειοληπτικη φερεγγυοτητα των κρατων. Οι συστάσεις τους βασίζονται σε πολιτικές αποφάσεις και οικονομικά δεδομένα, όπως η οικονομική ανάπτυξη ή στα υπαρχοντα ρισκα του τραπεζικού τομέα. Με βάση αυτά και άλλα σημεία αναφοράς προσπαθούν να εκτιμήσουν, πόσο πιθανό είναι να πάρει ενα κρατος πίσω, τα χρήματα που δανεισε σε αλλο κρατος.

Ένας τρόπος για να μετριαστει η πίεση προς τα κράτη, είναι η πολιτική της Κεντρικής Τράπεζας. Έτσι, ανακοίνωσε τέλος του Ιουλίου του 2012, ο Πρόεδρος της ΕΚΤ (Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα), Mario Draghi ,να διατηρηθεί το ευρώ με ολα τα μεσα της ΕΚΤ. Έτσι ο Draghi ελαχιστοποιησε τις οποιες εικασίες σχετικά με την έξοδο της Ελλαδας απο το ευρω. Αυτό αντικατοπτρίζεται και στην εξέλιξη των επιτοκίων των μακροπρόθεσμων ελληνικών κρατικών ομολόγων. Αυτα έπεσαν για την Ελλάδα από 27,82% τον Ιούνιο του 2012 στο 11,58% τον Απρίλιο του 2013 (ΕΚΤ και Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2013). Έτσι, μπορουν χώρες όπως η Ελλάδα,λογω χαμηλότερης επιβάρυνσης από τόκους,να στηριχει πιο εύκολα τους προϋπολογισμούς της και να μετριστει η πίεση της αγοράς κεφαλαίων.

Πηγες

ECB Datenbank (2013): Harmonised long-term interest rates May 2013, Abgerufen am 05. Juni 2013.

Flassbeck, H. (2012): Vortrag bei der Tagung des österreichischen Städtebund 30.5.2012, Dornbirn.

Flassbeck, H. und Spiecker, F. (2012): Falsche Diagnose, falsche Therapie – wie die Politik in der Eurokrise dank falscher Theorie versagt. WISO, 35(2). S.15-26.

Gärnter, M. und Griesbach, B. (2012): Rating agencies, self-fulfilling prophecy and multiple equilibria? An empirical model of the European sovereign debt crisis 2009-2011, Discussion Paper no. 2012-15, St. Gallen.

Neubäumer, R. (2011): Eurokrise: Keine Staatsschuldenkrise, sondern Folge der Finanzkrise, Wirtschaftsdienst, 91(12). S.827-833.

Οργανισμοί αξιολόγησης

Οργανισμοι αξιολόγησης είναι ιδρύματα που τοσο κράτη οσο και οργανισμούς όπως τράπεζες με εναν δείκτη εμπιστοσύνης (βαθμολογία) πιστοποιουν, ο οποιος δείχνει πόσο πιθανό είναι η αποπληρωμη του χρεους. Είναι το ρισκο υψηλότερο, υπάρχει μια κακή αξιολόγηση και συχνά προκύπτει ότι πρέπει να καταβληθουν υψηλότερα επιτόκια για τα δάνεια(Bösch 2011).

Δικαιολογημενη επιροη?

Με αυτή τη λειτουργία προσανατολισμού έχουν οι οργανισμοι αξιολογησης σημαντική επίροη. (Prager 2012).Οταν υπάρχει μια υποβάθμιση, πολλοί επενδυτές εξετάζουν,αν ειναι καλλυτερα να επενδυσουν τα χρηματα τους καπου αλλου. Με τον τρόπο αυτό μια μικρή αλλαγή στην αξιολογηση,μπορεί να προκαλέσει μια ισχυρή δυναμική με μεγαλη υπέρβαση στο σκοπο της αξιολόγησης. Έτσι, μπορει να περασουν ολοκληρα κράτη σε ένα φαύλο κύκλο που μπορεί να οδηγήσει μέχρι και σε χρεοκοπία, αν δεν μπορεί να αποδειχθεί ότι υπάρχει μια αξιόπιστη ευθυνη για τα δανεια ή ότι η ανάπτυξη της οικονομίας είναι αρκετή για την διευθετηση του χρεους. Στην τεταμένη κατάσταση της κρίσης, οι οργανισμοί αξιολόγησης είναι ξαφνικά στο επίκεντρο των μέσων μαζικής ενημέρωσης και του δημόσιου συμφέροντος. Έτσι, ακόμη και μια αβάσιμη ή ψευδής υποβάθμιση έχει σοβαρές συνέπειες.Αυτη η θεση ισχυος φέρνει τους οργανισμούς αξιολόγησης σε καίριο ρόλο στην κρίση, συγκρινομμενο με εκείνο ενός επιταχυντή πυρκαγιας. (Gärtner und Griesbach 2012).

Πηγες

Bösch, V. (2011): Ratings in der Krise, Materialien zu Wirtschaft und Gesellschaft Nr. 110, Wien.

Gärnter, M. und Griesbach, B. (2012): Rating agencies, self-fulfilling prophecy and multiple equilibria? An empirical model of the European sovereign debt crisis 2009-2011, Discussion Paper no. 2012-15, St. Gallen.

Prager, C. (2012): Ratingagenturen. Funktionsweisen eines neuen politischen Herrschaftsinstrument, Wien.